Adresaci (Wysyłka zbiorcza):

1. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa 2. Prezes Rady Ministrów (Premier RP)

Al. Ujazdowskie 1/3, 00-583 Warszawa

3. Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej ul. Wiejska 4/6/8, 00-902 Warszawa 4.  

 

WSPÓLNA PETYCJA KRAJOWA

 

w sprawie podjęcia natychmiastowych działań analitycznych, legislacyjnych oraz sygnalizacyjnych w celu usunięcia systemowego problemu i 16-letnich nadużyć w orzecznictwie SKO, WSA i NSA oraz praktyce OPS dotyczącej odpłatności za pobyt w Domach Pomocy Społecznej (DPS)

 

Działając na podstawie art. 2 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach (Dz.U. z 2018 r. poz. 870), w interesie publicznym oraz w interesie własnym, zwracam się z uprzejmą prośbą o podjęcie działań analitycznych i sygnalizacyjnych dotyczących systemowego problemu w orzecznictwie SKO, Wojewódzkich Sądów Administracyjnych oraz Naczelnego Sąd Administracyjnego w sprawach odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej (DPS).

 

Petycja dotyczy błędnej, utrwalonej od 16 lat wykładni art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (u.p.s.), która w sposób rażący i ciągły prowadzi do:

 

• pomijania zstępnych pierwszego stopnia,
• obciążania wnuków, którzy nie występują w art. 61 ust. 1 u.p.s.,
• stosowania argumentacji alimentacyjnej w postępowaniu administracyjnym,
• nielegalnego rozszerzania katalogu osób zobowiązanych,
• ignorowania przepisów ustrojowych: art. 1, art. 2 i art. 3 u.p.s.,
• pomijania wykładni MPiPS SPS 023 419/08,
• pomijania stanowiska Komisji Europejskiej z 2026 r. dotyczącego zakazu dyskryminacji migrantów.

 

I. ISTOTA PROBLEMÓW I WADLIWEJ PRAKTYKI ORZEWNICZEJ

 

Art. 61 ust. 2 u.p.s. jest od lat interpretowany odwrotnie niż wynika to z jego treści i funkcji. Przepis ten:

• nie ustala osoby zobowiązanej,
• nie ustala wysokości opłaty,
• nie jest taryfikatorem alimentacyjnym,
• nie może być stosowany jak Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

 

Jego jedyną funkcją jest ochrona rodziny osoby zobowiązanej przed pogorszeniem sytuacji życiowej. W praktyce jednak jest traktowany jak „taryfikator alimentacyjny”, co prowadzi do stosowania logiki prawa rodzinnego w postępowaniu administracyjnym — mimo że ustawa o pomocy społecznej jest ustawą publicznoprawną, a nie alimentacyjną.

 

Skutki błędnej wykładni

 

 

W orzecznictwie pojawiają się rozstrzygnięcia, w których:

• pomija się dzieci mieszkańca DPS,
• obciąża się wnuka,
• uzasadnienie opiera się na „powinności rodzinnej”,
• nie analizuje się art. 1–3 u.p.s.,
• nie bada się realnych możliwości finansowych rodziny (art. 103 ust. 2 u.p.s.),
• stosuje się kryteria dochodowe jak w zasiłkach.

 

Warto podkreślić, że wnuk nie występuje w ustawie o pomocy społecznej jako osoba zobowiązana. Katalog osób zobowiązanych z art. 61 ust. 1 u.p.s. ma charakter zamknięty. Ustawa wymienia wyłącznie: mieszkańca, małżonka, zstępnych dzieci (rodzica mieszkańca DPS), wstępnych (rodziców nieletnich dzieci mieszkańców DPS) oraz gminę. Na tym katalog się kończy — nie obejmuje wnuków, kuzynów, rodzeństwa ani żadnych dalszych krewnych. Obciążenie wnuka jest zatem bezprawnym rozszerzeniem katalogu osób zobowiązanych, naruszeniem art. 61 ust. 1 u.p.s., naruszeniem zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji), naruszeniem art. 1–3 u.p.s., naruszeniem wykładni MPiPS SPS 023 419/08, naruszeniem art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz naruszeniem zakazu dyskryminacji migrantów wskazanego przez Komisję Europejską (2026).

 

Analiza merytoryczna: "Możliwości" z art. 103 ust. 2 a "Kryteria" z art. 61 ust. 2

 

 

Art. 103 ust. 2 u.p.s. mówi tylko o możliwościach, nie o kryteriach. Kryteria występują w art. 61 ust. 2 w podpunktach. Celem nadrzędnym są możliwości strony. Jeśli realne możliwości finansowe i życiowe człowieka wynoszą 0 (zero) — procedura ustalania odpłatności ulega zakończeniu. Nie ma z czego zawierać umowy, nie ma z czego płacić.

 

Dopiero jeśli mamy realne możliwości, wtedy przechodzimy do drugiego kroku: dodajemy dochody małżonków i sprawdzamy kryteria dochodowe, czy możemy daną osobę obciążyć. Obowiązuje tu zasada bezpiecznego pułapu: jeśli wyliczone kryteria pokazują wyższą kwotę — wiążące i decydujące są realne możliwości człowieka. Jeśli kryteria pokazują niższą kwotę — obowiązują kryteria.

 

Zarówno umowa, jak i decyzja administracyjna muszą być robione według reguł z art. 103 ust. 2 u.p.s. Różnica między nimi to tylko sposób i tryb odwołania. Tylko prawidłowo wszczęta procedura umowna daje stronie gwarantowaną możliwość realnego odwołania się do właściwego organu nadzorczego — burmistrza, wójta lub prezydenta miasta. Tymczasem OPS-y celowo omijają tę drogę, wydając od razu jednostronne decyzje nakazowe i fałszując zapisy ustawy poprzez wycinanie z nich słowa "możliwości".

 

II. DECYZYJNE „KOPIUJ–WKLEJ”: JAK OPS, SKO, WSA, NSA I MRPIPS OD PONAD 16 LAT UDAJĄ, ŻE ZNAJĄ USTAWĘ O POMOCY SPOŁECZNEJ

 

 

Od ponad 16 lat in Polsce wydawane są decyzje w sprawach odpłatności za pobyt v DPS, które wyglądają tak, jakby organy w ogóle nie znały treści ustawy o pomocy społecznej. Nie chodzi o pojedynczy błąd, incydent czy pomyłkę. Chodzi o masową, utrwaloną praktykę, która trwa nieprzerwanie od wielu lat. Gdyby OPS-y nie miały pewności, że SKO, WSA i NSA będą bezrefleksyjnie utrwalać ich błędne decyzje, nie wydawałyby ich hurtowo przez tak długi czas. To nie jest przypadek — to jest system.

 

W wielu sprawach SKO wydaje decyzje metodą „kopiuj–wklej”: bierze uzasadnienie OPS i wkleja je do swojej decyzji, bez jakiejkolwiek samodzielnej analizy, bez odniesienia do ustawy, bez kontroli legalności. W mojej sprawie Kolegium skopiowało treść OPS słowo w słowo, jakby nie istniał art. 61, art. 103, art. 1, art. 2, art. 3 ani wykładnia SPS-023-419/08. Organ odwoławczy, który ma obowiązek weryfikować legalność decyzji, powtarza błąd organu pierwszej instancji — i robi to masowo.

 

Jeszcze poważniejszy problem pojawia się w WSA. Sąd administracyjny, który powinien być ostatnią barierą przed bezprawiem, często ogranicza się do pobocznych formalności, ignorując fundamentalne zarzuty materialne. W mojej sprawie WSA zbadał wyłącznie poprawność wniosku o zwolnienie, całkowicie pomijając fakt, że wnuk został obciążony bez dochodu, bez ustalenia możliwości, bez ustalenia kręgu stron i bez odniesienia do tego, że ustawa o pomocy społecznej nie jest alimentacją. Sąd utrzymał w mocy decyzję, która była niezgodna z ustawą i opierała się na sfałszowanej treści art. 103 ust. 2. Zamiast skorygować błąd organu — WSA go utrwalił.

Najpoważniejszym naruszeniem było całkowite zignorowanie art. 134 § 1 p.p.s.a.. Sąd uchylił się od kontroli legalności zaskarżonego aktu. Skupił się na formalności, podczas gdy jego obowiązkiem było zbadanie, czy decyzja OPS miała podstawę prawną. Sąd nie może badać poprawności zwolnienia z długu, dopóki nie ustali, czy sam dług został naliczony zgodnie z ustawą.

 

To samo dotyczy NSA: najwyższy sąd również wydaje wyroki niezrozumiałe i sprzeczne z ustawą

 

 

Nie można udawać, że problem kończy się na OPS, SKO i WSA. Jeżeli przez ponad 16 lat w Polsce nie powstała ani jedna decyzja zgodna z ustawą o pomocy społecznej, to znaczy, że problem dotyczy również NSA. NSA od lat wydaje wyroki, które powtarzają te same błędy: błędną interpretację art. 61 ust. 2, pomijanie art. 1–3, ignorowanie wykładni

SPS-023-419/08, mieszanie alimentacji z odpłatnością administracyjną i niezrozumienie funkcji art. 103 ust. 2. Jeżeli najwyższy sąd administracyjny utrwala błędną linię orzeczniczą, to OPS-y i SKO czują się bezkarne.

Jeżeli NSA wydaje wyroki sprzeczne z literalną treścią ustawy, istnieją tylko dwa możliwe wyjaśnienia: albo sędziowie NSA nie potrafią czytać ustawy ze zrozumieniem, albo świadomie jej nie stosują, aby chronić budżety gmin. Nie ma trzeciej możliwości.

 

Jedyną drogą do zrozumienia ustawy jest analiza jej treści — a nie wyroków SKO, WSA czy NSA

 

 

Jedyną drogą do prawidłowego zrozumienia ustawy o pomocy społecznej jest analiza jej treści, a nie analiza wyroków SKO, WSA czy NSA. Te orzeczenia od ponad 16 lat powtarzają te same błędy, dlatego nie mogą być punktem odniesienia. Ustawa jest jasna, spójna i logiczna — pod warunkiem, że czytamy ją w prawidłowej kolejności: art. 1, art. 2, art. 3, art. 5, wykładnia z 2008 r., a dopiero potem art. 61 ust. 1, art. 61 ust. 2, art. 64, art. 103 ust. 2 oraz art. 107.

 

To samo dotyczy MRPiPS

 

MRPiPS od lat powtarza błędne interpretacje, które nie mają oparcia w ustawie. Jeżeli ministerstwo nie zauważa, że OPS-y obciążają wnuków, że SKO wydaje decyzje „kopiuj– wklej”, że WSA ignoruje art. 134 § 1 p.p.s.a., a NSA utrwala błędne linie orzecznicze, to znaczy, że problem jest systemowy.

 

Dowodem na to jest sprawa 8-letniej Wiktorii

 

Najbardziej jaskrawym dowodem na to, że organy i sądy od ponad 16 lat nie rozumieją ustawy o pomocy społecznej — a raczej, że świadomie jej nie stosują, bo inaczej nie da się tego wytłumaczyć — jest głośna sprawa 8-letniej Wiktorii. OPS obciążył dziecko kosztami pobytu dziadka w DPS, mimo że ustawa w ogóle nie przewiduje obciążania wnuków, a tym bardziej małoletnich. Wiktoria nie była stroną postępowania, nie miała dochodu, nie miała majątku, nie miała zdolności prawnej — a mimo to została potraktowana jak osoba zobowiązana. To nie jest „pomyłka”. To jest dowód, że organy działają poza ustawą. Jeszcze bardziej szokujące jest to, jak zareagowało ministerstwo. Dziennikarka TVN Uwaga! przedstawiła sprawę w MRPiPS, a ministerstwo nie zakwestionowało decyzji OPS. Z odpowiedzi wynikało, jakby takie działanie „wynikało z ustawy”. To nie jest nieporozumienie — to jest świadome chronienie błędnych decyzji OPS, SKO i WSA, bo gdyby ministerstwo przyznało, że obciążenie dziecka jest nielegalne, musiałoby przyznać, że przez lata utrwalało praktykę sprzeczną z prawem.

 

Najbardziej kompromitujące jest to, że MRPiPS zapowiedziało, iż „przy najbliższej zmianie doprecyzuje, że dzieci niepełnoletnich nie można obciążać odpłatnością”. Taka deklaracja jest dowodem absolutnym, że ministerstwo nie zna ustawy, bo ustawa już teraz zakazuje obciążania dzieci. Jeżeli ministerstwo chce „doprecyzować” coś, co już jest literalnie zakazane, to znaczy, że przez lata działało w przekonaniu, że obciążanie dzieci jest dopuszczalne. To jest dowód na świadome działanie, a nie na „błąd interpretacyjny”. Sprawa Wiktorii obnaża cały system: OPS wydał decyzję sprzeczną z ustawą, SKO ją utrzymało, WSA nie zauważył naruszenia prawa, NSA nie skorygował linii orzeczniczej, a ministerstwo zachowało się tak, jakby obciążenie dziecka było zgodne z ustawą. Nie ma bardziej jednoznacznego dowodu, że cały system — od OPS po MRPiPS — nie zna ustawy albo świadomie jej nie stosuje.

 

A na końcu dochodzimy do wniosku, który jest najboleśniejszy: Polska poucza inne państwa o praworządności i samorządności, choć sama nie zapewnia obywatelowi niezależnego sądu

 

 

Paradoks polega na tym, że Polska bardzo chętnie poucza inne państwa o praworządności, samorządności, decentralizacji i standardach administracyjnych. W oficjalnych wystąpieniach państwo polskie podkreśla, jak ważna jest niezależność instytucji, prawidłowe stosowanie prawa i ochrona obywatela przed nadużyciami władzy lokalnej. Tymczasem w praktyce — w sprawach z ustawy o pomocy społecznej — obywatel polski nie może liczyć na niezależny sąd, który wyda decyzję zgodnie z prawem.

 

Jeżeli OPS wydaje decyzję sprzeczną z ustawą, SKO ją utrzymuje, WSA ignoruje art. 134 § 1 p.p.s.a., NSA powiela błędną linie orzeczniczą, a ministerstwo zachowuje się tak, jakby obciążenie dziecka „wynikało z ustawy”, to znaczy, że obywatel polski nie ma realnej ochrony prawnej. Państwo prawa w administracji działa tylko w teorii — w praktyce jest fikcją.

Polska poucza inne państwa o praworządności, a jednocześnie nie potrafi zapewnić własnym obywatelom tego, co sama uznaje za standard demokratyczny: obiektywnego, niezależnego sądu administracyjnego, który stosuje art. 1, art. 2, art. 3, art. 5 i wykładnię z 2008 r. zgodnie z ich literalnym brzmieniem.

 

Jeżeli państwo poucza innych o praworządności i samorządności, a jednocześnie nie potrafi zapewnić obywatelowi własnego kraju obiektywnego sądu administracyjnego, który stosuje ustawę, to znaczy, że problem nie jest jednostkowy. To znaczy, że jest systemowy. To znaczy, że trwa od lat. I to znaczy, że obywatel polski — w sprawach pomocy społecznej — nie może liczyć na niezależny sąd, który wyda decyzję zgodnie z prawem.

 

III. DLACZEGO WNUKI I PRAWNUKI WYPADAJĄ Z DEFINICJI „ZSTĘPNYCH”

 

— ARGUMENTACJA LITERALNA

 

1. Ustawa o pomocy społecznej nie stosuje drzewa genealogicznego: W prawie rodzinnym „zstępni” obejmują dzieci, wnuki, prawnuki. Ale ustawa o pomocy społecznej działa w porządku publicznym, nie prywatnym. Posługuje się pojęciami „zstępni” i „wstępni” technicznie, nie genealogicznie.
2. W u.p.s. zstępni = wyłącznie dzieci mieszkańca DPS: Relacja jest liniowa: Dzieci → Mieszkaniec DPS → Rodzice. Wnuki są zstępnymi dzieci mieszkańca, a nie samego mieszkańca w tej relacji. Dlatego wnuki i prawnuki wypadają z definicji, ponieważ nie są zstępnymi mieszkańca DPS w sensie technicznym, lecz zstępnymi jego dzieci. Ustawa nie przewiduje obciążania wnuków.
3. Gdyby ustawodawca chciał obciążyć wnuki, musiałby to zrobić wprost: Musiałby użyć sformułowań: „zstępni w dalszej kolejności”, „zstępni bliżsi stopniem przed dalszymi” lub odesłania do KRO. Nie zrobił tego.
4. OPS stosuje niedozwoloną analogię rozszerzającą: W prawie administracyjnym analogia rozszerzająca na niekorzyść strony jest zakazana. OPS nie może tworzyć obowiązków publicznoprawnych, których ustawa nie przewiduje. To jest przekroczenie uprawnień (art. 231 K.k.).

1. Suwak ustawowy — techniczna konstrukcja przepisu: Art. 61 ust. 1 działa jak suwak:

 

• Scenariusz A — mieszkaniec jest seniorem: Suwak przesuwa się w dół: 1. mieszkaniec, 2. małżonek, 3. zstępni = dzieci, 4. gmina.
• Scenariusz B — mieszkaniec jest małoletnim dzieckiem: Suwak przesuwa się w górę: 1. mieszkaniec (dziecko), 2. wstępni = rodzice, 3. gmina.

 

W żadnym scenariuszu wnuki nie występują. Wnuki wypadają z definicji, bo ustawa nie przewiduje ich udziału. OPS nie może ich obciążać.

 

IV. WNIOSEK I ŻĄDANIA PETYCJI

 

 

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o petycjach, wnoszę o:

 

1. podjęcie analizy systemowej przedstawionego problemu,
2. uwzględnienie literalnej wykładni ustawy o pomocy społecznej,
3. ocenę praktyki bezprawnego rozszerzania zamkniętego katalogu osób zobowiązanych,
4. ocenę stosowania taryfikatora alimentacyjnego w publicznoprawnym postępowaniu administracyjnym,
5. rozważenie potrzeby pilnej uchwały interpretacyjnej,
6. sygnalizację przedstawionego problemu do NSA (w ramach kompetencji Izby Ogólnoadministracyjnej),
7. przywrócenie pełnej zgodności orzecznictwa z przepisami art. 1–3, art. 61 i art. 103 ust. 2 u.p.s.

 

Problem ma charakter ogólnokrajowy i dotyczy tysięcy rodzin, które są bezprawnie obciążane obowiązkami, których ustawa o pomocy społecznej w ogóle nie przewiduje.

 

Załączniki (Komplet 14 materiałów analitycznych „Raportu Nadużyć”):

 

1. Alimentacja DPS-owa to mit
2. Odpłatność za DPS: możliwości znikają, kryteria rządzą
3. Publicznoprawny fikołek: 16 lat zniekształcania art. 61 ust. 1
4. Samouk kontra system: błędna interpretacja MRPiPS
5. Art. 5 u.p.s. – zasada terytorialności
6. Art. 103 ust. 2 ignorowany w całej Polsce
7. Stanowisko Komisji Europejskiej EMPL.D.2/DB/DK (2026)
8. Odpowiedź na pismo KE
9. Zestawienie przepisów ustawy o pomocy społecznej
10. DPS i prawo: wystąpienia do SKO i NSA
11. Systemowy układ fiskalny państwa, gmin i sądów
12. Dlaczego nie możesz płacić za dziadków
13. Rodzina nie jest winna. Osoba w DPS nie jest winna. Winne jest państwo
14. Opłaty za DPS: Umowa czy decyzja? Różni je tylko tryb odwoławczy

Z wyrazami szacunku

 

Michał Asman