Odpowiedź MRiPS z 21 kwietnia 2026 r. miała być merytorycznym odniesieniem do raportu z 4 marca oraz pism z 25 i 27 marca, w których wskazałem liczne naruszenia prawa przy ustalaniu odpłatności za DPS. Zamiast wyjaśnień otrzymałem dokument pełen sprzeczności, powielający błędne interpretacje i pomijający kluczowe problemy. To stanowisko nie tylko nie porządkuje systemu — ono pogłębia chaos.
Ministerstwo przedstawia dwie sprzeczne interpretacje w jednym piśmie
W odpowiedzi MRiPS pojawia się stwierdzenie, że ustalenie odpłatności zależy od „przekroczenia 300% kryterium dochodowego”. To uproszczenie jest sprzeczne z ustawą, bo sprowadza odpłatność wyłącznie do dochodu i pomija obowiązki wynikające z art. 103 ust. 2, art. 64, negocjacji, umowy oraz wywiadu środowiskowego.
Kilka akapitów dalej Ministerstwo pisze jednak, że wysokość opłaty powinna być ustalona „w drodze negocjacji”, po rozeznaniu sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. To wykładnia zgodna z ustawą — ale całkowicie sprzeczna z wcześniejszym zdaniem o „300% kryterium”.
MRiPS potwierdza wykładnię z 2008 r., ale nie wyjaśnia, dlaczego OPS-y jej nie stosują
Ministerstwo potwierdziło, że odpowiedź na interpelację śp. Izabeli Jarugi‑Nowackiej (SPS 023 419/08) jest nadal aktualna. Wynika z niej jasno, że odpłatność nie może doprowadzić rodziny do ubóstwa. To wykładnia autentyczna, obowiązująca od 18 lat.
A jednak:
- OPS-y jej nie stosują,
- SKO jej nie stosują,
- WSA jej nie stosują,
- Ministerstwo nie wyjaśnia dlaczego,
- i nie wskazuje, jak wymusić jej stosowanie.
OPS-y stosują model „300% kryterium”, który jest sprzeczny z ustawą
W praktyce gminy posługują się uproszczonym wzorem:
dochód – 300% kryterium = opłata.
Ten model nie wynika z ustawy, ignoruje art. 103 ust. 2, pomija zwolnienia z art. 64, nie uwzględnia wywiadu środowiskowego ani realiów życia osoby zobowiązanej. MRiPS w swoim piśmie nie koryguje tego błędu — przeciwnie, powiela go.
Przykład systemowego naruszenia: MOPR Białystok
Na stronie MOPR Białystok odpłatność za DPS przedstawiona jest jako prosta funkcja dochodu, bez ustalenia możliwości, negocjacji, umowy, wywiadu środowiskowego czy badania sytuacji rodziny. To nie jest wyjątek — to model stosowany w całej Polsce.
MRiPS grozi pozostawieniem pism bez rozpatrzenia — bez podstawy prawnej
W odpowiedzi znalazło się stwierdzenie, że kolejne pisma „bez nowych okoliczności” będą pozostawiane bez rozpatrzenia. To nie ma podstawy prawnej, bo pisma dotyczyły naruszeń prawa, zawierały nowe fakty i wskazywały sprzeczności w stanowisku Ministerstwa. MRiPS nie wskazało przepisu, który pozwalałby na takie działanie.
Ministerstwo samo przyznaje, że przepisy są niewystarczające
MRiPS poinformowało, że uwagi zostaną przeanalizowane w toku konsultacji projektu UD315. To oznacza jedno: Ministerstwo przyznaje, że obecne przepisy są niejednoznaczne i wymagają doprecyzowania. Skoro tak — trzeba je zmienić.
Co należy wpisać do ustawy — konkretne propozycje zmian
Poniżej przedstawiam gotowe do wdrożenia zapisy, które mogą zakończyć 18 lat chaosu.
Proponowany nowy art. 61 ust. 2
„Małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz wstępni przed rodzeństwem ponoszą odpłatność wyłącznie zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2, po uprzednim ustaleniu ich rzeczywistych możliwości ponoszenia odpłatności.”
„Stosowanie kryteriów dochodowych jest dopuszczalne wyłącznie po ustaleniu możliwości, o których mowa w art. 103 ust. 2.”
„Jeżeli ustalone możliwości wynoszą 0 zł, organ zaniechuje dalszego postępowania, nie stosuje kryteriów dochodowych, nie ustala odpłatności i nie wydaje decyzji obciążającej.”
„Umowa zawarta w trybie art. 103 ust. 2 ma charakter obligatoryjny i poprzedza wydanie decyzji administracyjnej.”
„Decyzja nie może być sprzeczna z ustaleniami umowy.”
Prawidłowa procedura ustalania odpłatności za DPS (do wpisania do ustawy)
Krok 1 — ustalenie możliwości (art. 103 ust. 2)
OPS musi ustalić stan zdrowia, koszty utrzymania, obciążenia rodzinne, realne warunki życia i zdolność do zaspokojenia podstawowych potrzeb.
Jeśli możliwości = 0 zł → koniec postępowania.
Nie wolno stosować kryteriów.
Krok 2 — zastosowanie kryteriów (tylko jeśli istnieją możliwości)
Kryteria określają górny limit, ale nie mogą zastąpić analizy możliwości.
Krok 3 — porównanie możliwości z kryteriami
- jeśli kryteria > możliwości → obowiązują możliwości,
- jeśli kryteria < możliwości → obowiązują kryteria,
- jeśli kryteria = 0 zł → nie można obciążyć.
Osoba bez dochodu musi być automatycznie zwolniona
Osoba, która nie pracuje, nie ma dochodu, nie ma zdolności do czynności prawnych, nie może zawierać umów ani spełnić warunków z art. 103 ust. 2, musi być zwolniona z odpłatności z mocy ustawy. OPS nie może tworzyć fikcyjnych dochodów ani obciążać wnuków, osób bez dochodu czy rodzin z dziećmi z niepełnosprawnościami.
Art. 107 ust. 1 — OPS musi badać realia życia w kraju pobytu
Wywiad środowiskowy musi ustalić „całokształt sytuacji życiowej”.
W przypadku osoby mieszkającej za granicą oznacza to koszty mieszkania, transportu, jedzenia, pracy, utrzymania rodziny, dojazdów do DPS i realne warunki bytowe. OPS musi stosować Prawo konsularne i nie może badać sytuacji osoby mieszkającej w Londynie czy Berlinie „tak jakby mieszkała w Polsce”.
Konieczność wpisania do ustawy treści z interpelacji Jarugi‑Nowackiej
„Przy ustalaniu odpłatności brana jest pod uwagę rzeczywista sytuacja materialna rodziny, aby obciążona opłatą sama nie znalazła się w sytuacji wymagającej wsparcia pieniężnego z pomocy społecznej.”
To zdanie musi zostać wpisane do ustawy, ponieważ OPS-y stosują kryteria bez badania możliwości, obciążają osoby spełniające kryteria pomocy społecznej, nie badają realnych kosztów życia i tworzą fikcyjne dochody.
Art. 61 musi być zapisany konkretnie — kto po kim
Proponowana kolejność:
- mieszkaniec DPS,
- osoby obdarowane nieruchomością,
- małżonek,
- dzieci,
- gmina.
Najbardziej cierpią rodziny o niskich dochodach
Najbardziej dotknięte błędami w ustalaniu odpłatności są rodziny, które i tak żyją na granicy przetrwania. To są ludzie zarabiający minimalną krajową, utrzymujący dzieci, spłacający kredyt lub wynajem, często zmagający się z chorobami w rodzinie. W przypadku demencji, Alzheimera czy psychoz nie ma możliwości pozostawienia osoby samej w domu. DPS nie jest wyborem — jest ostatnią deską ratunku.
Państwo oczekuje opieki, ale nie daje żadnych narzędzi
Rodziny znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
Jeśli zostawią chorą osobę samą — grozi tragedia i odpowiedzialność karna.
Jeśli zrezygnują z pracy — nie mają z czego żyć.
Jeśli umieszczą bliskiego w DPS — OPS może obciążyć ich kosztami, których nie są w stanie udźwignąć.
To jest systemowa pułapka, w której państwo oczekuje opieki, ale nie zapewnia żadnego wsparcia finansowego ani instytucjonalnego. Rodziny są karane niezależnie od tego, jaką decyzję podejmą.
Wniosek końcowy
Odpowiedź MRiPS z 21 kwietnia:
- powiela błędne interpretacje,
- zawiera wewnętrzne sprzeczności,
- nie odnosi się do praktyki gmin,
- nie wyjaśnia, dlaczego OPS-y nie stosują obowiązującej wykładni,
- nie wskazuje rozwiązań,
- nie porządkuje systemu.
Dlatego konieczne jest doprecyzowanie ustawy, ujednolicenie praktyki gmin i wprowadzenie jasnych zasad ustalania odpłatności za DPS. Bez tego chaos będzie trwał, a rodziny nadal będą obciążane opłatami, których nie są w stanie ponieść.
