Od 16 lat w Polsce trwa patologiczny układ fiskalny: państwo przerzuciło koszty domów pomocy społecznej na gminy, a gminy — na rodziny osób niesamodzielnych.
W decyzjach OPS pojawiają się zdania: „organ musi chronić finanse gminy i podatnika”.
Tylko że to zdanie jest odwróceniem logiki państwa prawa.
Bo przecież:
- osoba umieszczona w DPS płaciła całe życie podatki,
- jej rodzina płaci podatki,
- płacili je właśnie po to, aby w chwili kryzysu państwo nie zostawiło ich samych sobie.
Pomoc społeczna nie jest prezentem od gminy.
Pomoc społeczna jest prawem obywatela, finansowanym z jego własnych podatków.
Najbardziej cierpią rodziny o niskich dochodach
Najbardziej dotknięte błędami w ustalaniu odpłatności są rodziny, które i tak żyją na granicy przetrwania.
To są ludzie:
- zarabiający minimalną krajową,
- utrzymujący dzieci,
- spłacający kredyt lub wynajem,
- często zmagający się z chorobami w rodzinie.
W przypadku demencji, Alzheimera czy psychoz nie ma możliwości pozostawienia osoby samej w domu.
DPS nie jest wyborem — jest ostatnią deską ratunku.
Państwo oczekuje opieki, ale nie daje żadnych narzędzi
Rodziny znajdują się w sytuacji bez wyjścia:
- jeśli zostawią chorą osobę samą — grozi tragedia i odpowiedzialność karna,
- jeśli zrezygnują z pracy — nie mają z czego żyć,
- jeśli umieszczą bliskiego w DPS — OPS może obciążyć ich kosztami, których nie są w stanie udźwignąć.
To jest systemowa pułapka, w której państwo oczekuje opieki, ale nie zapewnia żadnego wsparcia finansowego ani instytucjonalnego.
Rodziny są karane niezależnie od tego, jaką decyzję podejmą.
Państwo ma pieniądze — i to ogromne. Widać to przed każdymi wyborami
To nie jest tak, że „państwo nie ma pieniędzy na DPS”.
To jest tak, że państwo nie chce ich dać.
Widać to za każdym razem, gdy:
- kolejne ugrupowania polityczne prześcigają się w obietnicach,
- licytują, kto „rozda więcej”,
- zapowiadają miliardowe programy,
- obiecują nowe świadczenia, dodatki, dopłaty, ulgi.
Jeśli państwo może w kampanii wyborczej obiecać:
- 20 miliardów na jeden program,
- 30 miliardów na drugi,
- 50 miliardów na trzeci,
To znaczy jedno:
Ø Państwo ma pieniądze na opiekę długoterminową.
Tylko nie chce ich przeznaczyć na DPS.
I dlatego cierpią ci, którzy powinni być chronieni najbardziej: osoby niesamodzielne i ich rodziny.
Gminy zamiast walczyć o pieniądze od państwa — łamią prawo i obciążają rodziny
Najbardziej szokujące jest to, że gminy wcale nie muszą obciążać rodzin.
Mają pełne prawo, narzędzia i instytucje, aby zażądać finansowania DPS od państwa, bo to państwo odpowiada za opiekę długoterminową.
Ale gminy tego nie robią.
Zamiast:
- wystąpić do rządu,
- wystąpić do ministerstwa,
- wystąpić do Związku Gmin Polskich,
- zażądać systemowego finansowania DPS,
- pokazać, że budżet centralny nie realizuje swoich obowiązków,
Gminy wybierają drogę najprostszą:
Ø Wolą łamać prawo i wydawać decyzje niezgodne z ustawą o pomocy społecznej.
W decyzjach OPS pojawiają się zdania:
Ø „organ musi chronić finanse gminy i podatnika”.
To jest odwrócenie logiki państwa prawa.
Gmina nie chroni podatnika.
Gmina chroni swój budżet, kosztem obywatela.
Osoba w DPS nie jest niczemu winna
Osoba niesamodzielna:
- nie wybrała choroby,
- nie wybrała niepełnosprawności,
- nie wybrała starości,
- nie może zostać sama w domu,
- wymaga całodobowej opieki.
To nie jest „koszt”, który trzeba komuś przypisać.
To jest obowiązek państwa, wynikający z art. 1–3 ustawy o pomocy społecznej.
Rodzina nie jest niczemu winna
Rodziny w całej Polsce żyją w realiach, które OPS-y ignorują:
- pracują,
- mają dzieci,
- mają kredyty,
- mają koszty życia,
- nie mogą zapewnić całodobowej opieki,
- nie mogą zostawić osoby niesamodzielnej samej w domu.
To nie jest zaniedbanie.
To jest normalna sytuacja życiowa, którą ustawa przewidziała.
Dlatego art. 61 ust. 1 mówi jasno:
Ø Gmina pokrywa różnicę między kosztem pobytu a możliwościami rodziny.
Nie odwrotnie.
Sądy administracyjne i SKO przez lata utrwalały błędną praktykę
Przez lata państwo wysyłało gminom i sądom administracyjnym niewypowiedziany sygnał:
Ø „Ustawa musi wyglądać pro‑obywatelsko, ale interpretujcie ją tak, aby chronić budżety samorządów.”
Sądy i SKO zaczęły tworzyć konstrukcje prawne, których w ustawie nie ma:
- alimentację DPS‑ową,
- publicznoprawne fikołki,
- interpretacje „celowościowe”,
- rozszerzanie katalogu osób zobowiązanych,
- obciążanie wnuków,
- ignorowanie art. 103 ust. 2,
- ignorowanie art. 1–3 u.p.s.
Wyroki powstawały według jednego klucza:
Ø Maksymalnie obciążyć rodzinę, minimalnie obciążyć gminę.
Ekonomiczna prawda: koszty przerzucono na rodziny
Państwo ma pieniądze.
Gminy nie mają.
Rodziny mają najmniej.
A mimo to:
Ø Największy ciężar ponoszą rodziny osób w DPS.
To jest odwrócenie logiki państwa prawa.
Obywatel płaci podatki po to, aby państwo zabezpieczyło jego byt w starości.
A nie po to, aby w starości obciążać jego dzieci i wnuki.
Wnuki nie mogą płacić za dziadków — ustawa tego zakazuje
Art. 61 ust. 1 u.p.s. wskazuje katalog osób zobowiązanych:
- mieszkańca,
- małżonka,
- zstępnych przed wstępnymi,
- gminę.
Wnuki nie występują w tym przepisie.
Nigdy nie występowały.
Nigdy nie miały występować.
Obciążanie wnuków jest:
- bezprawne,
- sprzeczne z ustawą,
- sprzeczne z wykładnią ministerstwa,
- sprzeczne z zasadą legalizmu.
Wniosek końcowy
Osoba w DPS nie jest winna.
Rodzina nie jest winna.
Winne jest państwo, które przerzuciło koszty na gminy — a gminy na obywateli.
Polski system pomocy społecznej:
- przerzuca koszty DPS na rodziny,
- stosuje alimentację DPS‑ową, której nie ma w ustawie,
- działa w interesie gminy, nie osoby potrzebującej,
- narusza art. 61 i art. 103 ust. 2 u.p.s.,
- ignoruje zasadę godności i subsydiarności,
- obciąża wnuków bez podstawy prawnej,
- utrwala błędną praktykę od 16 lat.
To jest problem ogólnokrajowy, który wymaga interwencji:
- SKO,
- NSA,
- Prokuratury Krajowej,
- Związku Gmin Polskich,
- oraz ustawodawcy.
