Odpłatność za DPS: dwa wyroki WSA, które obalają automatyzm kryteriów i rozszerzanie obowiązków rodzinnych
W sporach o odpłatność za pobyt w DPS od lat powtarza się ten sam schemat: OPS zaczyna od kryteriów, SKO to utrzymuje, a WSA często nie wnika w szczegóły. Tymczasem dwa przełomowe wyroki – WSA w Kielcach (II SA/Ke 516/25) i WSA w Białymstoku (II SA/Bk 565/24) – pokazują jasno, że ta praktyka jest sprzeczna z ustawą. Sądy potwierdzają: kryteria nie są podstawą opłaty, wnuk nie jest osobą zobowiązaną, a OPS musi badać możliwości zgodnie z art. 103 ust. 2.
---
Wyrok WSA w Kielcach: wnuk nie ma obowiązku administracyjnego (II SA/Ke 516/25)
Sprawa dotyczyła wnuczki, którą OPS obciążył kosztami pobytu babci w DPS. SKO utrzymało decyzję, ale WSA uchylił ją w całości i umorzył postępowanie jako prowadzone bez podstawy prawnej.
Sąd wskazał jednoznacznie, że:
- wnuk nie jest osobą zobowiązaną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej,
- odpłatność za DPS nie jest alimentacją,
- obowiązek ma charakter administracyjny, nie rodzinny,
- OPS nie może rozszerzać katalogu osób zobowiązanych,
- OPS musi respektować wcześniejsze decyzje obciążające gminę.
To orzeczenie jest kluczowe, bo potwierdza, że OPS nie może „szukać pieniędzy” w dalszej rodzinie, jeśli ustawa tego nie przewiduje.
---
Wyrok WSA w Białymstoku: OPS musi badać możliwości, nie może zaczynać od kryteriów (II SA/Bk 565/24)
W tej sprawie OPS obciążył członka rodziny kosztami DPS, zaczynając – jak zwykle – od kryteriów. SKO to utrzymało. WSA uchylił obie decyzje.
Sąd stwierdził, że:
- art. 103 ust. 2 jest obowiązkowy,
- OPS musi ustalić realne możliwości osoby zobowiązanej,
- OPS musi zbadać sytuację zdrowotną, koszty utrzymania, obciążenia rodzinne,
- kryteria mogą być użyte dopiero po ustaleniu możliwości,
- OPS nie może zakładać możliwości – musi je udowodnić,
- decyzja musi być uzasadniona zgodnie z art. 107 k.p.a.
To orzeczenie potwierdza, że automatyzm „300%” jest sprzeczny z ustawą.
---
Te dwa wyroki potwierdzają moją wykładnię ustawy w 100%
Oba orzeczenia – WSA w Kielcach i WSA w Białymstoku – odnalazłem dzisiaj, 22 czerwca 2026 roku, podczas analizy orzecznictwa. I trzeba to powiedzieć wprost: potwierdzają one moją literalną wykładnię ustawy o pomocy społecznej w 100%.
To, co od miesięcy opisuję w analizach:
- że kryteria nie są podstawą opłaty,
- że art. 103 ust. 2 jest pierwszym i obowiązkowym krokiem,
- że OPS musi badać możliwości,
- że odpłatność za DPS nie jest alimentacją,
- że wnuk nie jest osobą zobowiązaną,
- że OPS nie może rozszerzać katalogu osób zobowiązanych,
- że OPS nie może ignorować wcześniejszych decyzji,
- że OPS odpowiada za przekroczenie uprawnień,
zostało w tych dwóch wyrokach potwierdzone punkt po punkcie.
To nie jest interpretacja.
To nie jest opinia.
To nie jest „moje zdanie”.
To jest literalne brzmienie ustawy, potwierdzone przez dwa niezależne składy orzekające WSA.
---
MRPiPS myli alimentację z odpłatnością za DPS
W piśmie, które otrzymałem z ministerstwa, pojawia się pojęcie „umowy alimentacyjnej”. To błąd.
- Alimentacja to obowiązek cywilny regulowany przez Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
- Odpłatność za DPS to obowiązek administracyjny wynikający z ustawy o pomocy społecznej.
To dwa różne reżimy prawne.
Ministerstwo je miesza – i dlatego błędnie sugeruje, że wnuki mogą być obciążane.
---
Głośna sprawa 8‑letniej Wiktorii – przykład błędnej praktyki, której nikt nie zakwestionował
Warto przypomnieć reportaż TVN Uwaga! z 28 maja 2025 r., dotyczący 8‑letniej Wiktorii, która według decyzji OPS miała zostać obciążona kosztami pobytu swojego dziadka w DPS.
Materiał poruszył opinię publiczną, ale w całej relacji nie padło ani jedno zdanie o tym, że takie działanie było niezgodne z ustawą o pomocy społecznej.
- Wnuki nie są osobami zobowiązanymi.
- Dziecko nie może być stroną postępowania.
- Dziecko nie ma dochodu ani zdolności prawnej.
- Osoba bez dochodu powinna być zwolniona na podstawie art. 103 ust. 2.
A jednak OPS potraktował dochód ojca jako „dochód dziecka”, co jest sprzeczne z ustawą i k.p.a.
Jeszcze bardziej niepokojące jest to, że ministerstwo nie zakwestionowało tej decyzji.
Z materiału wynikało, jakby resort potwierdzał, że „tak wynika z ustawy”.
To tłumaczy późniejszą zapowiedź MRPiPS, że „doprecyzuje w ustawie, iż dzieci niepełnoletnich nie można obciążać”.
Taka deklaracja sugeruje, jakby obecnie przepisy dopuszczały obciążanie dzieci – a nie dopuszczają.
Przypadek Wiktorii pokazuje, jak bardzo praktyka terenowa oderwała się od literalnego brzmienia ustawy.
Nawet w sytuacji, w której obciążono dziecko pozbawione dochodu, majątku i zdolności prawnej, nikt nie zauważył naruszenia prawa.
To najlepiej obrazuje skalę problemu i konieczność uporządkowania interpretacji przepisów dotyczących odpłatności za DPS.
---
Wspólna linia orzecznicza: koniec automatyzmu i koniec rozszerzania obowiązków
Oba wyroki – Kielce i Białystok – tworzą spójny, bardzo mocny przekaz:
- kryteria nie są podstawą opłaty,
- OPS musi badać możliwości,
- odpłatność za DPS to obowiązek administracyjny, nie rodzinny,
- OPS nie może obciążać wnuków ani dalszej rodziny,
- OPS musi respektować wcześniejsze decyzje,
- OPS odpowiada za przekroczenie uprawnień.
---
Wniosek końcowy
Kryteria są tylko filtrem.
Nigdy podstawą opłaty.
Nigdy podstawą umowy.
Nigdy podstawą decyzji.
Wyroki:
- WSA Kielce II SA/Ke 516/25,
- WSA Białystok II SA/Bk 565/24
potwierdzają, że:
- OPS nie może obciążać wnuków,
- OPS nie może zaczynać od kryteriów,
- OPS musi badać możliwości,
- OPS musi działać w granicach ustawy,
- OPS odpowiada za przekroczenie uprawnień.
To jest jasny sygnał: czas zakończyć automatyzm 300% i wrócić do literalnego brzmienia ustawy.
