NSA przeciwko SKO sygn. akt I OSK 1620/22: „możliwości” trzeba badać. Ale błąd z kryterium 300% pozostał
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1620/22, powinien być jednym z najważniejszych orzeczeń dotyczących ustalania opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.
NSA oddalił skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego i potwierdził, że przy wydawaniu decyzji na podstawie art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej nie wystarcza samo ustalenie dochodu osoby zobowiązanej. Organ musi uwzględnić także jej rzeczywiste możliwości płatnicze wynikające z sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej.
To ważne przeciwstawienie się praktyce sprowadzającej odpłatność za DPS do prostego działania matematycznego.
Jednocześnie NSA zatrzymał się w połowie drogi.
Sąd prawidłowo obronił samodzielne znaczenie słowa „możliwości”, lecz pozostawił kryterium 300% jako element zwykłego trybu ustalania opłaty z art. 61 ust. 2d.
I właśnie tutaj pojawia się kolejny problem.
Żaden przepis dotyczący odpłatności za DPS nie stanowi, że zwykłą decyzję z art. 61 ust. 2d wydaje się „według kryterium 300%”.
Art. 61 ust. 2 pkt 2 rzeczywiście zawiera próg 300%, ale wcześniej stanowi, że opłata jest wnoszona:
„zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2”.
Z kolei art. 61 ust. 2d nie ustanawia wzoru:
dochód – 300% kryterium = opłata.
Przepis nakazuje wydać decyzję z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z art. 61 ust. 2 pkt 2 oraz art. 103 ust. 2.
A art. 103 ust. 2 mówi o:
„wysokości dochodów i możliwości”.
NSA obalił więc najdalej idącą wykładnię SKO, według której wystarczał sam dochód, ale nie usunął podstawowego problemu z kryterium 300%.
SKO chciało oprzeć opłatę wyłącznie na dochodzie
Sprawa rozpoznana pod sygnaturą I OSK 1620/22 dotyczyła ustalenia wysokości opłaty za pobyt matki skarżącej w domu pomocy społecznej.
Osoba zobowiązana wnosiła wcześniej opłatę 100 zł miesięcznie na podstawie umowy zawartej 8 lutego 2019 r. Następnie odmówiła zawarcia aneksu podwyższającego opłatę.
Nie odmówiła jednak przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Organy ustaliły nową wysokość opłaty przede wszystkim na podstawie sytuacji dochodowej. Nie dokonały natomiast pełnych ustaleń dotyczących rzeczywistych możliwości płatniczych strony wynikających z jej sytuacji osobistej, rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej.
WSA uchylił decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
SKO wniosło skargę kasacyjną.
Kolegium argumentowało, że przy wydawaniu decyzji na podstawie art. 61 ust. 2d nie trzeba badać faktycznych możliwości płatniczych strony. Wystarczające miało być ustalenie sytuacji dochodowej oraz zastosowanie kryterium z art. 61 ust. 2 pkt 2.
Sytuacja osobista, zdrowotna, rodzinna i majątkowa miała zostać oceniona dopiero później, w odrębnym postępowaniu o częściowe lub całkowite zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64.
W praktyce oznaczałoby to usunięcie słowa „możliwości” z pierwotnego ustalania wysokości opłaty.
NSA oddalił skargę kasacyjną SKO
NSA nie podzielił tej argumentacji.
Sąd przyjął, że problem nie może zostać zredukowany do samej sytuacji dochodowej. Konieczne jest również uwzględnienie możliwości płatniczych osoby zobowiązanej, ocenianych poprzez jej sytuację:
- osobistą,
- zdrowotną,
- rodzinną,
- majątkową.
To rozróżnienie ma fundamentalne znaczenie.
Dochód i możliwość płatnicza nie są tym samym.
Dochód jest wartością finansową.
Możliwość odpowiada na inne pytanie:
ile człowiek rzeczywiście może przeznaczyć na dodatkowe obciążenie po uwzględnieniu swojej realnej sytuacji życiowej?
I właśnie tutaj Naczelny Sąd Administracyjny trafnie przeciwstawił się stanowisku SKO.
Czym są rzeczywiste „możliwości”?
Przy ocenie możliwości nie można ograniczać się do samej wysokości formalnego dochodu.
Znaczenie mogą mieć między innymi:
- koszty mieszkania i utrzymania gospodarstwa domowego,
- koszty leczenia i rehabilitacji,
- stan zdrowia,
- osoby pozostające na utrzymaniu,
- konieczne wydatki związane z utrzymaniem dzieci,
- koszty związane z wykonywaniem pracy,
- sytuacja rodzinna,
- sytuacja majątkowa,
- inne konieczne obciążenia finansowe.
Szczególnego znaczenia nabiera to w przypadku osoby mieszkającej i pracującej za granicą.
Samo przeliczenie zagranicznego dochodu na złote nie daje jeszcze odpowiedzi na pytanie, jakie są rzeczywiste możliwości człowieka ponoszącego koszty życia w innym państwie.
Jeżeli po pokryciu koniecznych wydatków osoba nie posiada wolnych środków, sama formalna wysokość dochodu nie może automatycznie przesądzać o jej rzeczywistej zdolności do ponoszenia określonej opłaty.
Art. 64 nie może zastąpić art. 103 ust. 2
To jedna z najważniejszych części sporu rozstrzygniętego w I OSK 1620/22.
Art. 103 ust. 2 i art. 64 dotyczą dwóch różnych zagadnień.
Art. 103 ust. 2 dotyczy pierwotnego ustalenia wysokości opłaty.
Art. 64 dotyczy częściowego albo całkowitego zwolnienia z opłaty.
Nie można więc przyjąć mechanizmu:
najpierw ustalamy wysoką opłatę na podstawie dochodu, a rzeczywistą sytuację człowieka zbadamy dopiero wtedy, kiedy poprosi o zwolnienie.
Takie rozumowanie pozbawiałoby art. 103 ust. 2 praktycznego znaczenia.
Badanie możliwości nie jest ulgą.
Nie jest aktem dobrej woli OPS.
Nie jest również instrumentem naprawiania wcześniej zawyżonej decyzji.
Według konstrukcji przyjętej w art. 103 ust. 2 możliwości są jednym z elementów pierwotnego ustalania wysokości opłaty.
W tym zakresie wyrok I OSK 1620/22 ma zasadnicze znaczenie. NSA odrzucił próbę przesunięcia badania rzeczywistych możliwości wyłącznie do późniejszego postępowania z art. 64.
Dwa różne tryby wydawania decyzji
Równie istotne jest rozróżnienie między art. 61 ust. 2d a art. 61 ust. 2e.
Decyzja z art. 61 ust. 2d
Art. 61 ust. 2d znajduje zastosowanie po odmowie zawarcia umowy z art. 103 ust. 2.
Organ ustala wówczas wysokość opłaty decyzją:
„z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2”.
To ostatnie sformułowanie ma zasadnicze znaczenie.
Po odmowie umowy art. 103 ust. 2 nie znika.
Ustawodawca ponownie go przywołuje.
Zmienia się forma ustalenia opłaty, z umowy na decyzję administracyjną, ale nadal należy uwzględnić dochody i możliwości.
Decyzja z art. 61 ust. 2e
Inaczej skonstruowany jest ust. 2e.
Dotyczy on przypadku, gdy osoba łącznie:
- odmawia zawarcia umowy z art. 103 ust. 2,
- oraz nie wyraża zgody na rodzinny wywiad środowiskowy.
Dopiero wtedy uruchamiany jest szczególny mechanizm określony w ust. 2e.
Samo niepodpisanie umowy nie wystarcza.
Ustawodawca użył spójnika „oraz”, a więc wymaga kumulatywnego wystąpienia dwóch przesłanek.
Żaden przepis nie ustanawia decyzji „według 300%”
I tutaj dochodzimy do problemu, którego NSA w I OSK 1620/22 nie rozwiązał.
Żaden przepis regulujący odpłatność za DPS nie stanowi, że po odmowie umowy wysokość opłaty ustala się decyzją „według kryterium 300%”.
Art. 61 ust. 2 pkt 2 rzeczywiście zawiera próg 300%, ale ustawodawca poprzedza lit. a i b słowami:
„zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:”
Dopiero po tych słowach znajduje się dwukropek i kryteria dochodowe.
Nie można więc wyjąć lit. a i b spod nadrzędnego odesłania do art. 103 ust. 2 i zbudować z nich samodzielnego taryfikatora.
Jeszcze bardziej widoczne jest to w art. 61 ust. 2d.
Przepis nie stanowi:
„po odmowie zawarcia umowy organ ustala opłatę według kryterium 300%”.
Stanowi natomiast, że opłatę ustala się:
„z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2”.
Ustawodawca sam posługuje się więc pojęciem „ograniczeń”.
To zasadnicza różnica.
Ograniczenie może wyznaczać maksymalną granicę.
Nie oznacza automatycznie samodzielnego algorytmu kreującego konkretną wysokość zobowiązania.
W ustawie nie ma wzoru: dochód minus 300% = opłata
W praktyce organy często dochodzą do konstrukcji:
dochód rodziny – chronione 300% = kwota możliwa do pobrania na DPS.
Tymczasem taki wzór nie został zapisany w art. 61 ust. 2d.
Przepis nakazuje jednocześnie uwzględniać:
- ograniczenia z art. 61 ust. 2 pkt 2,
- art. 103 ust. 2.
A art. 103 ust. 2 oznacza konieczność uwzględnienia:
„wysokości dochodów i możliwości”.
Nie można zatem wykonać najpierw matematycznego działania według 300%, a dopiero później potraktować możliwości jako potencjalnej korekty wyniku.
Według przedstawionej tutaj wykładni kolejność powinna być odwrotna.
Najpierw możliwości, później ograniczenie dochodowe
Najpierw trzeba ustalić rzeczywiste możliwości konkretnej osoby.
Dopiero jeżeli możliwości istnieją, należy uwzględnić dodatkowe ograniczenia wynikające z art. 61 ust. 2 pkt 2.
Przykład:
rzeczywiste możliwości: 500 zł
granica wynikająca z kryterium dochodowego: 1200 zł
Opłata nie może wynosić 1200 zł.
Kryterium nie może zwiększyć realnej możliwości człowieka z 500 zł do 1200 zł.
Granica wynosi więc 500 zł.
Jeżeli natomiast:
możliwości: 1200 zł
granica wynikająca z kryterium: 500 zł
opłata nie może przekroczyć 500 zł.
W obu przypadkach działa ograniczenie korzystniejsze.
A jeżeli możliwości wynoszą 0 zł?
To przypadek najważniejszy.
Jeżeli po rzeczywistym zbadaniu sytuacji człowieka możliwości ponoszenia opłaty wynoszą:
0 zł
nie istnieje dodatnia możliwość płatnicza, którą formalne przekroczenie 300% może przekształcić w obowiązek zapłaty.
Możliwości = 0 zł oznaczają brak podstaw do ustalenia dodatniej opłaty w zwykłym mechanizmie opartym na art. 103 ust. 2.
Kryterium dochodowe może ograniczać opłatę.
Nie może jednak stworzyć możliwości płatniczej, której człowiek rzeczywiście nie posiada.
Art. 61 ust. 2e pokazuje, jak wygląda rzeczywisty szczególny algorytm ustawowy
Porównanie ust. 2d z ust. 2e jest tutaj szczególnie ważne.
W ust. 2d ustawodawca mówi o decyzji wydawanej z uwzględnieniem określonych ograniczeń.
W ust. 2e natomiast sam ustanawia konkretny szczególny sposób ustalenia opłaty.
Po łącznej:
- odmowie zawarcia umowy z art. 103 ust. 2,
- niewyrażeniu zgody na rodzinny wywiad środowiskowy,
opłatę ustala się w wysokości różnicy pomiędzy:
- średnim kosztem utrzymania mieszkańca w DPS,
- opłatą mieszkańca,
- opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane.
Następnie art. 61 ust. 2f nakazuje ustalić tę opłatę proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych.
Tutaj ustawodawca rzeczywiście skonstruował mechanizm obliczeniowy.
I to pokazuje istotną różnicę.
Gdy ustawodawca chciał określić konkretny szczególny sposób wyliczenia wysokości decyzji, zrobił to wprost.
W art. 61 ust. 2d nie ustanowił natomiast algorytmu „decyzja według 300%”.
Kryterium 300% jest ograniczeniem, a nie taryfikatorem
To prowadzi do najważniejszego wniosku dotyczącego kryterium dochodowego.
Art. 61 ust. 2d nazywa elementy, które organ ma uwzględnić, „ograniczeniami”.
Według prezentowanej tutaj wykładni kryterium 300% powinno być traktowane jako ustawowa granica chroniąca określony poziom dochodu osoby.
Nie jako cennik.
Nie jako automatyczna kwota należności.
Nie jako samodzielny sposób tworzenia zobowiązania.
Jeżeli możliwości człowieka są mniejsze niż kwota wynikająca z matematycznej operacji na kryterium, pierwszeństwo powinny mieć możliwości.
Jeżeli kryterium daje niższą granicę niż możliwości, działa niższe ograniczenie.
Kryterium może więc obniżyć opłatę. Nie może jej podwyższyć ponad rzeczywiste możliwości.
NSA dostrzegł błąd SKO, ale nie odczytał całej konstrukcji
Na tym tle można precyzyjniej ocenić I OSK 1620/22.
NSA prawidłowo odrzucił stanowisko, że wystarczy formalny dochód.
Prawidłowo uznał również, że sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej nie można całkowicie przesunąć do art. 64.
Sąd obronił więc samodzielne znaczenie pojęcia „możliwości”.
Nie zakwestionował jednak wcześniejszego założenia, że kryterium 300% pozostaje podstawowym elementem obliczenia opłaty w zwykłym trybie z art. 61 ust. 2d.
Według przedstawionej tutaj wykładni właśnie w tym miejscu wyrok zatrzymał się o krok za wcześnie.
NSA dostrzegł skutek błędnej praktyki, czyli pomijanie możliwości.
Nie usunął natomiast jej źródła, czyli traktowania kryterium 300% jak samodzielnego mechanizmu wymiarowego.
NSA nie zbadał jeszcze jednego problemu: czy w ogóle przedstawiono prawidłową umowę?
Art. 61 ust. 2d i 2e odnoszą się do odmowy zawarcia:
„umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2”.
Nie chodzi więc o odmowę podpisania dowolnego dokumentu zatytułowanego „umowa”.
Jeżeli OPS najpierw:
- ustala dochód,
- stosuje matematycznie 300%,
- otrzymuje gotową kwotę,
- wpisuje ją do formularza,
- przedstawia obywatelowi dokument do podpisania,
bez wcześniejszego rzeczywistego ustalenia jego możliwości, pojawia się zasadnicze pytanie:
czy taki dokument był w ogóle umową, o której mówi art. 103 ust. 2?
O nazwie dokumentu nie powinien decydować nagłówek ani pieczęć OPS.
Decydujące powinno być to, czy wysokość opłaty została ustalona zgodnie z wymaganiem:
„biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości”.
Jeżeli nie, odmowa podpisania takiego dokumentu nie powinna być automatycznie utożsamiana z odmową zawarcia prawidłowej umowy ustawowej.
Rodzinny wywiad środowiskowy potwierdza znaczenie całej sytuacji człowieka
Art. 107 ust. 1 przewiduje badanie sytuacji:
- osobistej,
- rodzinnej,
- dochodowej,
- majątkowej.
Ustawodawca ponownie nie ogranicza się więc do jednej wartości finansowej.
Ma to zasadnicze znaczenie dla rozumienia art. 103 ust. 2.
Jeżeli osoba zgadza się na wywiad i przedstawia dokumenty dotyczące swojej rzeczywistej sytuacji, nie można tych informacji zignorować, ograniczając ustalenia do formalnego dochodu.
Właśnie ta różnica pomiędzy dochodziem i rzeczywistą sytuacją tworzącą możliwości znalazła się w centrum sporu w I OSK 1620/22.
Wyrok ważny, ale nieprzełomowy
I OSK 1620/22 należy zatem oceniać dwojako.
Z jednej strony jest to ważne orzeczenie chroniące samodzielne znaczenie słowa „możliwości”.
NSA powiedział organom wprost: sam dochód nie wystarcza.
To bardzo istotne dla osób, wobec których OPS lub SKO próbują wyliczać opłatę wyłącznie z formalnego dochodu i odsyłać rzeczywistą sytuację człowieka dopiero do art. 64.
Z drugiej strony wyrok nie rozwiązał problemu kryterium 300%.
NSA nadal pozostawił je w konstrukcji zwykłego ustalania wysokości opłaty, nie odpowiadając do końca na pytanie:
czy art. 61 ust. 2d rzeczywiście ustanawia samodzielny mechanizm ustalenia decyzji „według 300%”, czy tylko nakazuje uwzględnić ochronne ograniczenie z ust. 2 pkt 2 obok obowiązku badania dochodów i możliwości z art. 103 ust. 2?
Według prezentowanej tutaj wykładni odpowiedź wynika z literalnego brzmienia przepisu.
Art. 61 ust. 2d mówi o ograniczeniach.
Nie mówi o „ustaleniu opłaty według 300%”.
Podsumowanie
Wyrok I OSK 1620/22 stanowi ważne ostrzeżenie dla OPS i SKO.
Przy decyzji wydawanej na podstawie art. 61 ust. 2d nie wystarcza ustalenie formalnego dochodu. Organ musi również uwzględnić rzeczywiste możliwości osoby zobowiązanej.
Nie może przenieść całego badania tych możliwości do późniejszego postępowania z art. 64.
W tym zakresie NSA prawidłowo zakwestionował stanowisko SKO.
Nie oznacza to jednak, że sąd rozwiązał cały problem.
Żaden przepis regulujący odpłatność za DPS nie stanowi, że zwykłą decyzję z art. 61 ust. 2d wydaje się „według kryterium 300%”.
Art. 61 ust. 2 pkt 2 umieszcza próg 300% pod nadrzędną konstrukcją umowy z art. 103 ust. 2.
Art. 61 ust. 2d mówi o ograniczeniach z ust. 2 pkt 2 i jednocześnie ponownie kieruje do art. 103 ust. 2.
Dopiero w art. 61 ust. 2e i 2f ustawodawca ustanawia szczególny mechanizm określenia i proporcjonalnego podziału opłaty po spełnieniu dodatkowych przesłanek.
Dlatego prawidłowa kolejność, według przedstawionej tutaj wykładni, powinna wyglądać następująco:
ustalenie osoby zobowiązanej → ustalenie jej dochodów i rzeczywistych możliwości → jeżeli możliwości = 0 zł, brak dodatniej opłaty → jeżeli możliwości istnieją, zastosowanie ograniczenia z art. 61 ust. 2 pkt 2 → porównanie obu granic → zastosowanie kwoty niższej → prawidłowa umowa z art. 103 ust. 2 → w przypadku jej odmowy decyzja z art. 61 ust. 2d nadal respektująca art. 103 ust. 2 → dopiero przy łącznej odmowie umowy i wywiadu szczególny mechanizm art. 61 ust. 2e i proporcjonalny podział z ust. 2f.
NSA w I OSK 1620/22 wykonał pierwszy ważny krok.
Obronił „możliwości” przed próbą usunięcia ich przez SKO.
Nie wykonał jednak kroku drugiego.
Nie odpowiedział, z którego przepisu miałby wynikać samodzielny algorytm zwykłej decyzji opartej na 300%, skoro art. 61 ust. 2d takiego algorytmu nie ustanawia.
Dlatego błąd z kryterium 300% pozostał.
USTAWA
z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej
DZIAŁ I
Przepisy ogólne
Rozdział 1
Zasady ogólne i zakres podmiotowy ustawy
Art. 1. Ustawa określa:
1) zadania w zakresie pomocy społecznej;
2) rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania;
3) organizację pomocy społecznej;
4) zasady i tryb postępowania kontrolnego w zakresie pomocy społecznej.
Art. 2. 1. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
2. Pomoc społeczną organizują organy administracji rządowej i samorządowej, współpracując w tym zakresie, na zasadzie partnerstwa, z organizacjami społecznymi i pozarządowymi, Kościołem Katolickim, innymi kościołami, związkami wyznaniowymi oraz osobami fizycznymi i prawnymi.
Art. 3. 1. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.
- Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1,przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.
- Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
- Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Art. 4. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.
Art. 5. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej, jeżeli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej, przysługuje:
1) osobom posiadającym obywatelstwo polskie mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
2) cudzoziemcom mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:
a) na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d lub w art. 186 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079 i 1794 oraz z 2026 r. poz. 203), lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej,
b) 1) w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany oraz cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 106 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 223, 389, 619, 621 i 1794 oraz z 2026 r. poz. 203) lub przepisów wydanych na podstawie art. 107 ust. 1 tej ustawy – w formie schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania oraz zasiłku celowego;
(,,,,,,,,)
Art. 8. 1. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91,
przysługuje:
1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 4612) zł, zwanej dalej „kryterium dochodowym
osoby samotnie gospodarującej”,
2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 3162) zł, zwanej dalej „kryterium dochodowym
na osobę w rodzinie”,
3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej „kryterium
dochodowym rodziny”
– przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2–15 lub innych okoliczności
uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
12.
13. W przypadku uzyskiwania dochodu w walucie obcej, wysokość tego dochodu ustala się według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczenia z pomocy społecznej.
Art. 61. 1. Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
– przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel usta- wowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
2a. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2.
2b. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzyma- nia w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a.
2c. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
2d. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.
2e. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
2f. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się
proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
Art. 103. 2. Kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.
Art. 64. Osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Art. 107. 1. Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103.
