Od lat w praktyce OPS, SKO i nawet w orzecznictwie WSA funkcjonuje błędna interpretacja art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten jest czytany tak, jakby dotyczył alimentacji, a nie prawa administracyjnego. W efekcie próbuje się obciążać wnuki - mimo że ustawa OPS nie przewiduje takich osób. Co gorsza, ministerstwo zapowiada dopisanie do art. 61 nowej kategorii osoby obdarowane, co byłoby bublem prawnym. Aby zrozumieć, skąd biorą się te błędy, trzeba wrócić do podstawowej logiki przepisu.
Zstępni i wstępni: definicja biologiczna a definicja administracyjna
W prawie rodzinnym sprawa jest prosta: dziecko jest zstępnym swoich rodziców, a rodzice są wstępnymi dziecka. To jest linia pokrewieństwa biologiczna, stosowana w alimentacji. Jednak ustawa o pomocy społecznej nie stosuje definicji alimentacyjnych. W DPS pojęcia „zstępni” i „wstępni” działają wyłącznie w relacji do mieszkańca DPS, a nie w relacji do całej rodziny.
Dlatego:
- zstępni to wyłącznie dzieci mieszkańca,
- wstępni to wyłącznie rodzice mieszkańca,
To jest absolutnie kluczowe dla zrozumienia art. 61.
Dlaczego art. 61 jest zapisany ogólnie?
Bo jeden przepis musi działać w dwóch różnych sytuacjach**
Art. 61 ust. 1 OPS brzmi:
*„Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
- mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
- małżonek, zstępni przed wstępnymi,
- gmina.”
Ten zapis jest ogólny, ponieważ musi działać w dwóch zupełnie odmiennych konfiguracjach rodzinnych: gdy mieszkaniec DPS jest rodzicem oraz gdy mieszkaniec DPS jest nieletnim dzieckiem. To dwie zupełnie różne konfiguracje rodzinne, a ustawodawca zdecydował się na jeden uniwersalny schemat.
Gdy mieszkaniec DPS jest rodzicem to:
- zstępni oznaczają dzieci mieszkańc
Kolejność wygląda więc tak:
- mieszkaniec (rodzic),
- małżonek,
- zstępni - dzieci mieszkańca,
- gmina.
W tym scenariuszu wstępni nie występują.
Gdy mieszkaniec DPS jest nieletnim dzieckiem
Tu role odwracają się:
- wstępni oznaczają rodziców dziecka.
Kolejność jest więc następująca:
- mieszkaniec (niepełnoletnie dziecko) — odpłatność z dochodów dziecka przez przedstawiciela ustawowego,
- wstępni - rodzice dziecka
- opiekun prawny (jeśli ustanowiony),
- gmina.
W tym scenariuszu zstępni nie występują.
Podsumowanie
Art. 61 ustawy o pomocy społecznej jest zapisany ogólnie, ponieważ jeden przepis musi działać w dwóch różnych sytuacjach: gdy mieszkaniec DPS jest rodzicem oraz gdy mieszkaniec DPS jest nieletnim dzieckiem. W pierwszym przypadku zstępnymi są dzieci mieszkańca, a w drugim wstępnymi są rodzice dziecka.
Dlatego katalog jest zamknięty i nie obejmuje wnuków ani osób obdarowanych. Katalog „wnuków” jest fikcją stworzoną przez OPS, SKO, WSA oraz ministerstwo, wynikającą z błędnego traktowania odpłatności za DPS jak alimentacji. Tymczasem ustawa OPS to prawo administracyjne, a nie rodzinne.
Odpłatność ustala się zgodnie z umową na pdstawie dochodów do możliowści o którym mowa art. 103 ust. 2, a nie z majątku. Próby rozszerzania katalogu co jest bezprawiem mają jeden cel: przerzucić koszt z gminy na rodzinę.
