Art. 8 ust. 13 ustawy o pomocy społecznej dotyczy wyłącznie ustalania dochodu w walucie obcej na potrzeby świadczeń pieniężnych. Mimo to OPS-y w całej Polsce stosują ten przepis do odpłatności za DPS, choć ustawa w ogóle na to nie pozwala. To jedno z najpoważniejszych nadużyć, które prowadzi do błędnych decyzji wobec osób mieszkających za granicą.
1. Co naprawdę mówi art. 8 ust. 13
W aktualnym brzmieniu ustawy przepis jest jednoznaczny:
„W przypadku uzyskiwania dochodu w walucie obcej, wysokość tego dochodu ustala się według średniego kursu NBP z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczenia z pomocy społecznej.”
To oznacza, że art. 8 ust. 13:
- dotyczy wyłącznie świadczeń pieniężnych,
- dotyczy wyłącznie ustalania dochodu,
- dotyczy wyłącznie decyzji o świadczeniach,
- nie ma żadnego związku z odpłatnością za DPS.
Ustawodawca nie przewidział żadnego odesłania z art. 103 ust. 2 do art. 8.
To są dwa różne reżimy prawne.
2. Dlaczego OPS-y stosują art. 8 ust. 13 tam, gdzie nie wolno
OPS-y używają art. 8 ust. 13 jako „automatycznego narzędzia” do przeliczania zagranicznych dochodów na złotówki. Problem polega na tym, że:
- odpłatność za DPS nie jest świadczeniem pieniężnym,
- ustala się ją w formie umowy,
- podstawą jest możliwość, a nie dochód,
- osoby mieszkające za granicą nie podlegają art. 8,
- OPS musi ustalić sytuację w kraju pobytu, a nie w Polsce.
OPS-y stosują więc przepis poza zakresem, bo nie rozróżniają:
- art. 8 – świadczenia pieniężne,
- art. 103 – odpłatność za DPS.
3. Skutki stosowania art. 8 ust. 13 poza jego zakresem
Przeliczenie zagranicznego dochodu na złotówki tworzy fikcyjny obraz sytuacji osoby zobowiązanej. Dochód wygląda na wysoki, ale w kraju pobytu może ledwo wystarczać na podstawowe koszty życia.
W efekcie OPS-y:
- ustalają odpłatność wobec osób, które nie mają możliwości jej ponoszenia,
- pomijają obowiązek ustalenia sytuacji faktycznej (art. 107),
- pomijają obowiązek badania możliwości (art. 103 ust. 2),
- stosują polskie kryteria wobec osób mieszkających za granicą (naruszenie art. 5).
To prowadzi do decyzji:
- bez podstawy prawnej,
- sprzecznych z ustawą,
- nieważnych z mocy prawa (art. 156 KPA).
4. Art. 8 ust. 13 a osoby mieszkające za granicą
Przepis ten nie może być stosowany wobec osób mieszkających za granicą z dwóch powodów:
Po pierwsze — art. 5
Świadczenia przysługują osobom przebywającym na terytorium RP.
Osoby mieszkające za granicą nie podlegają art. 8.
Po drugie — art. 103 ust. 2
Odpłatność ustala się w formie umowy, po zbadaniu możliwości.
Dochód nie jest podstawą ustalenia odpłatności.
OPS-y pomijają oba te fakty i stosują art. 8 ust. 13 jako „szybką metodę” ustalenia odpłatności.
To działanie nie ma żadnej podstawy prawnej.
5. Dlaczego przeliczanie waluty nie ma żadnego znaczenia w DPS
Nawet gdyby art. 8 ust. 13 nadal dotyczył waluty, OPS i tak nie mógłby go stosować do DPS, ponieważ:
- odpłatność ustala się według możliwości,
- możliwości ustala się według realiów życia,
- wywiad musi być przeprowadzony w kraju pobytu,
- OPS musi stosować Prawo konsularne,
- OPS musi ustalić koszty życia, podatki, siłę nabywczą, ceny usług.
Przeliczenie waluty jest czynnością pozorną — nie mówi nic o sytuacji osoby zobowiązanej.
6. Zapis do raportu
„Art. 8 ust. 13 dotyczy wyłącznie ustalania dochodu w walucie obcej na potrzeby świadczeń pieniężnych. Nie ma zastosowania do odpłatności za DPS. Stosowanie go przez OPS w sprawach dotyczących osób mieszkających za granicą jest naruszeniem art. 5, art. 103 ust. 2 i art. 107 ust. 1, a decyzje oparte na tym przepisie są nieważne.”
Puenta
Art. 8 ust. 13 jest jednym z najczęściej nadużywanych przepisów w praktyce OPS — nie dlatego, że jest niejasny, ale dlatego, że OPS-y stosują go poza zakresem, ignorując aktualne brzmienie ustawy.
W sprawach odpłatności za DPS przepis ten nie ma żadnego zastosowania.
Odpłatność ustala się wyłącznie na podstawie art. 103 ust. 2, po ustaleniu możliwości i sytuacji faktycznej w kraju pobytu.
