Art. 5 ustawy o pomocy społecznej – zasada terytorialności i największe naruszenie OPS wobec osób mieszkających za granicą.
Art. 5 ustawy o pomocy społecznej określa, kto w ogóle podlega polskiemu systemowi pomocy społecznej. To przepis fundamentalny, bo wyznacza granice działania OPS: do kogo można stosować polskie kryteria dochodowe, polskie progi i polskie zasady ustalania odpłatności.
I właśnie ten przepis OPS-y łamią najczęściej — szczególnie wobec osób mieszkających za granicą.
1. Co naprawdę mówi art. 5?
Art. 5 ustawy o pomocy społecznej wskazuje trzy grupy osób, które mogą korzystać ze świadczeń:
1) Obywatele polscy mający miejsce zamieszkania i przebywający na terytorium RP.
Warunki są łączne.
Nie wystarczy obywatelstwo.
Nie wystarczy meldunek.
Nie wystarczy posiadanie rodziny w Polsce.
Trzeba mieszkać i przebywać na terytorium RP.
2) Cudzoziemcy mieszkający i przebywający w Polsce.
Jeśli mieszkają w Polsce — podlegają polskiemu prawu socjalnemu.
3) Obywatele UE/EFTA/Szwajcarii oraz ich rodziny — pod warunkiem, że mieszkają i przebywają w Polsce.
To oznacza, że:
- obywatel Niemiec mieszkający w Polsce podlega polskiej ustawie,
- obywatel Francji mieszkający w Polsce podlega polskiej ustawie.
A CONTRARIO — Polak mieszkający za granicą podlega prawu państwa, w którym żyje
To jest logiczna konsekwencja art. 5.
Skoro cudzoziemiec mieszkający w Polsce podlega polskiemu prawu,
to:
- Polak mieszkający w Niemczech podlega niemieckiemu prawu socjalnemu,
- Polak mieszkający w UK podlega brytyjskiemu prawu socjalnemu,
- Polak mieszkający w Norwegii podlega norweskiemu prawu socjalnemu.
OPS nie ma prawa stosować polskich kryteriów dochodowych wobec osoby, która:
- żyje,
- pracuje,
- płaci podatki,
- ponosi koszty życia
w innym państwie.
2. Największe naruszenie OPS: stosowanie polskich kryteriów wobec osób mieszkających za granicą
OPS-y w całej Polsce rutynowo:
- przeliczają zagraniczne dochody na złotówki,
- stosują polskie kryteria dochodowe,
- stosują próg 300%,
- wydają decyzje administracyjne,
- ignorują realia życia w kraju pobytu.
Robią to wobec osób, które:
- nie mieszkają w Polsce,
- nie przebywają w Polsce,
- nie podlegają polskiemu systemowi socjalnemu,
- żyją w zupełnie innych realiach ekonomicznych.
To jest bezprawne, bo OPS stosuje ustawę poza zakresem jej obowiązywania.
Narusza to:
- art. 5 ustawy,
- art. 7 KPA (działanie bez podstawy prawnej),
- art. 77 KPA (niedokładne ustalenie stanu faktycznego),
- art. 80 KPA (dowolna ocena dowodów).
3. Konsekwencje naruszenia art. 5
Ignorowanie art. 5 prowadzi do:
- obciążania obywateli ponad możliwości,
- stosowania polskich kryteriów wobec osób żyjących w innych realiach ekonomicznych,
- naruszenia zasady równości (art. 32 Konstytucji),
- naruszenia zasady proporcjonalności (art. 31 Konstytucji),
- naruszenia zasady ochrony rodziny (art. 18 Konstytucji),
- naruszenia art. 2 i 67 Konstytucji.
To oznacza, że decyzje wydane wobec osób mieszkających za granicą są:
- wydane bez podstawy prawnej,
- sprzeczne z art. 5,
- nieważne z mocy prawa (art. 156 KPA).
4. Art. 5 + art. 107 = obowiązek ustalenia sytuacji w kraju pobytu
To jest kluczowe.
Art. 5
Ustawa dotyczy osób przebywających na terytorium RP.
A contrario
Jeśli osoba przebywa za granicą — OPS musi ustalić jej sytuację tam, gdzie żyje.
Art. 107 ust. 1
Wywiad środowiskowy musi ustalić całokształt sytuacji życiowej w miejscu faktycznego pobytu.
To oznacza, że OPS:
- nie może badać sytuacji osoby mieszkającej w UK według polskich kosztów życia,
- musi ustalić realia życia w kraju pobytu,
- musi stosować Prawo konsularne,
- musi przeprowadzić wywiad za granicą,
- musi ustalić lokalne koszty życia, podatki, siłę nabywczą i realne warunki bytowe.
5. Gotowy zapis do raportu
„Polacy mieszkający za granicą podlegają prawu państwa, w którym faktycznie żyją — tak samo jak cudzoziemcy mieszkający w Polsce podlegają polskiemu prawu. Dlatego ustalając odpłatność, organ musi stosować realia ekonomiczne państwa, w którym osoba przebywa, w tym koszty życia, siłę nabywczą i lokalne przepisy socjalne.”
Podsumowanie
Art. 5 jest przepisem fundamentalnym.
Określa:
- kto podlega ustawie,
- kiedy OPS ma prawo działać,
- kiedy OPS nie ma prawa stosować polskich kryteriów.
OPS-y łamią art. 5:
- masowo,
- systemowo,
- w każdej sprawie dotyczącej osób mieszkających za granicą.
A decyzje wydane z naruszeniem art. 5 są nieważne.
