**ROZDZIAŁ 1

WPROWADZENIE I CEL DOKUMENTU**

1.1. Charakter dokumentu

Niniejszy dokument stanowi raport systemowy
dotyczący nieprawidłowości w ustalaniu odpłatności za pobyt w domach pomocy
społecznej (DPS) przez organy administracji publicznej, w szczególności:

ośrodki pomocy społecznej (OPS),samorządowe kolegia odwoławcze (SKO),wojewódzkie sądy administracyjne (WSA).

Raport został przygotowany w stylu formalno‑analitycznym,
mocnym i precyzyjnym, tak aby mógł zostać przedstawiony:

Prezesowi Rady Ministrów,Marszałkowi Sejmu,komisjom sejmowym,Rzecznikowi Praw Obywatelskich,Najwyższej Izbie Kontroli,mediom,organizacjom społecznym,ekspertom prawa administracyjnego i socjalnego.

Dokument ma charakter publiczny i systemowy
— nie opisuje jednostkowych historii, lecz mechanizmy, które dotykają
tysięcy rodzin w Polsce i za granicą.



1.2. Cel dokumentu

Celem raportu jest:

1. Wskazanie systemowych nadużyć, które występują na każdym etapie postępowania:

błędne ustalanie dochodu,doliczanie osób nieuprawnionych,ignorowanie wywiadu środowiskowego,pomijanie realnych kosztów życia,naruszanie art. 103 ust. 2,błędne interpretacje art. 5, 61 i 64,powielanie błędów przez SKO,brak korekty ze strony sądów administracyjnych.

2.Udowodnienie, że problem ma charakter systemowy, a nie incydentalny

Zgromadzone materiały wskazują, że:

te same błędy powtarzają się w wielu gminach,SKO w różnych województwach stosują identyczne schematy,sądy administracyjne często nie odnoszą się do kluczowych zarzutów,przepisy ustawy o pomocy społecznej są nieprecyzyjne i umożliwiają
dowolność.

Autor posiada pełną dokumentację potwierdzającą
opisany stan rzeczy.

3. Wskazanie przepisów wymagających pilnej zmiany

Raport identyfikuje luki i niejasności w:

art. 5,art. 61,art. 64,art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Dokument przedstawia konkretne, gotowe do
wdrożenia propozycje zmian legislacyjnych.

4. Wykazanie naruszeń zasad państwa prawa

W szczególności:

zasady zaufania obywatela do państwa,zasady proporcjonalności,zasady ochrony rodziny,zasady prawidłowej legislacji,konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego.

5. Wskazanie, że organy utrwalają błędy zamiast je korygować

Raport pokazuje, że:



1.3. Dlaczego dokument jest potrzebny teraz

W ostatnich latach:

wzrosła liczba osób kierowanych do DPS,wzrosły koszty utrzymania mieszkańców,gminy coraz częściej przerzucają koszty na rodziny,emigranci są obciążani według polskich kryteriów,OPS stosują praktyki niezgodne z intencją ustawodawcy,SKO i sądy utrwalają błędne interpretacje.

Jednocześnie:

pismo Ministerstwa Rodziny SPS 023 419/08 nadal obowiązuje,ale jego treść nie została wpisana do ustawy,co umożliwia dowolność interpretacyjną i nadużycia.



1.4. Adresaci dokumentu

Raport jest skierowany do:





1.5. Zakres dokumentu

Raport obejmuje:

analizę prawną,analizę systemową,opis mechanizmów nadużyć,propozycje zmian legislacyjnych,wnioski końcowe,załączniki i linki do dokumentów urzędowych.




1.6. Podstawowe założenie raportu

Obecny system ustalania odpłatności za pobyt w
DPS jest:

wadliwy,niejednolity,nieprecyzyjny,umożliwiający nadużycia,sprzeczny z zasadami państwa prawa.

Zmiana przepisów jest konieczna, aby:

chronić obywateli,przywrócić praworządność,zapewnić jednolitość stosowania prawa,zakończyć dowolność interpretacyjną.




**ROZDZIAŁ 2


System ustalania odpłatności za pobyt w domach
pomocy społecznej (DPS) w Polsce funkcjonuje w sposób, który umożliwia:

dowolność interpretacyjną,nadużycia proceduralne,naruszenia podstawowych zasad państwa prawa,obciążanie obywateli ponad ich realne możliwości,stosowanie przepisów poza zakresem ich obowiązywania.

Nie są to błędy jednostkowe, lecz utrwalony
mechanizm, który działa na trzech poziomach:

OPS – organ pierwszej instancji, który ustala
odpłatność,SKO – organ odwoławczy, który powinien
korygować błędy,WSA – sądy administracyjne, które powinny
zapewniać legalność działania administracji.

W praktyce wszystkie trzy poziomy powielają te
same nieprawidłowości, co wskazuje na systemowy charakter problemu.




2.2. Źródło problemu: nieprecyzyjne przepisy

Ustawa o pomocy społecznej zawiera przepisy,
które:

są niejednoznaczne,nie mają definicji kluczowych pojęć,pozwalają organom na dowolność,nie chronią obywatela,nie określają jasnych zasad ustalania odpłatności,nie uwzględniają realiów ekonomicznych osób mieszkających poza RP.

Największe luki dotyczą:

art. 5 – brak ochrony osób mieszkających za
granicą i ignorowanie warunku zamieszkania,art. 61 – niejasne zasady ustalania kręgu osób
zobowiązanych,art. 64 – nieprecyzyjne przesłanki zwolnienia,art. 103 ust. 2 – brak
definicji „możliwości”.

Brak precyzji powoduje, że OPS może interpretować
przepisy w sposób korzystny dla gminy, a nie dla obywatela.



2.3. Art. 5
ustawy o pomocy społecznej – przepis ignorowany

Art. 5 ust. 1 określa, komu przysługuje prawo do
świadczeń:

„Prawo do świadczeń z pomocy społecznej (…)
przysługuje osobom posiadającym obywatelstwo polskie mającym miejsce
zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.”

To przepis fundamentalny, ponieważ wyznacza zakres
podmiotowy ustawy.

W praktyce oznacza to, że ustawa dotyczy
wyłącznie osób, które:

posiadają obywatelstwo polskie,mają miejsce zamieszkania na terytorium RP,przebywają na terytorium RP.

Są to warunki łączne.

Błąd OPS:
stosowanie ustawy wobec osób mieszkających poza RP

OPS-y rutynowo stosują polskie kryteria dochodowe
wobec obywateli polskich mieszkających poza terytorium RP, mimo że osoby te:

nie spełniają warunku zamieszkania w Polsce,nie spełniają warunku przebywania w Polsce,funkcjonują w realiach ekonomicznych kraju zamieszkania,ponoszą koszty życia wynikające z lokalnych cen, podatków i siły
nabywczej waluty.

W efekcie OPS stosuje ustawę poza zakresem jej
obowiązywania, co stanowi działanie bez podstawy prawnej.

To narusza:

art. 5 ustawy o pomocy społecznej,art. 7 KPA (działanie na podstawie prawa),art. 77 KPA (obowiązek ustalenia stanu faktycznego),art. 80 KPA (ocena dowodów).



2.4. Mechanizm nadużyć na poziomie OPS

OPS-y w wielu gminach stosują powtarzalne
praktyki, które prowadzą do:

1. Sztucznego zawyżania dochodu

przypisywanie dochodu osobom, które go nie osiągają,dzielenie dochodu rodziców na dzieci,doliczanie dochodów członków gospodarstwa domowego,ignorowanie realnych kosztów życia.

2. Doliczania osób nieuprawnionych

OPS-y rozszerzają krąg zobowiązanych, doliczając:

wnuki,pełnoletnie dzieci mieszkające z rodzicem,osoby mieszkające pod jednym dachem,osoby bez obowiązku alimentacyjnego.

3.Manipulowania pojęciem „wspólnego gospodarstwa domowego”

OPS-y wykorzystują niewiedzę obywateli, zadając
pytania sugerujące, a następnie:

doliczają osoby nieuprawnione,mieszają pojęcia „dochód rodziny” i „dochód osoby”.

4. Ignorowania art. 103 ust. 2

OPS-y nie badają:

kosztów życia,zobowiązań finansowych,kosztów życia za granicą,realnej sytuacji rodziny.

Zamiast tego stosują automatyzm oparty na
kryteriach dochodowych.

5. Pomijania wywiadu środowiskowego

Wywiad jest:

wykonywany pobieżnie,niekompletny,ignorowany przy ustalaniu odpłatności,traktowany jako formalność.



2.5. Mechanizm nadużyć na poziomie SKO

SKO, zamiast pełnić funkcję kontrolną, często:

powiela błędy OPS,nie analizuje ustaleń faktycznych,nie bada manipulacji,powołuje się na nieaktualne orzecznictwo,ignoruje pismo ministerstwa SPS 023 419/08,nie odnosi się do kluczowych zarzutów.

W praktyce SKO działa jak:

„druga pieczątka OPS”, a nie organ odwoławczy.

To powoduje, że błędne decyzje stają się
„legalne”, mimo że są sprzeczne z intencją ustawodawcy.


2.6. Mechanizm nadużyć na poziomie sądów administracyjnych

WSA:

badają tylko legalność formalną,nie analizują ustaleń faktycznych,nie badają wywiadu środowiskowego,nie odnoszą się do manipulacji OPS,nie korygują błędów SKO.

W efekcie:




2.7. Interes finansowy gminy jako motor nadużyć

Gmina płaci za DPS.
Im więcej obciąży rodzinę, tym mniej płaci sama.

Dlatego OPS:


To nie jest przypadek.
To motywacja finansowa, a nie prawna.




2.8. Brak nadzoru państwa

W Polsce:

nie ma centralnego nadzoru nad OPS,nie ma kontroli jakości decyzji,nie ma standardów interpretacyjnych,nie ma sankcji za błędne decyzje,nie ma obowiązku stosowania pisma SPS 023 419/08.

OPS działa praktycznie bez kontroli.


2.9. Odpowiedzialność polityczna

Przez ostatnie 20 lat:

żaden rząd nie doprecyzował kluczowych przepisów,żaden Sejm nie zamknął luk prawnych,żaden minister nie wprowadził definicji „możliwości”,żaden rząd nie wpisał do ustawy zasady z pisma SPS 023 419/08.

To jest ciągłość zaniedbań legislacyjnych, niezależnie od tego, kto rządził.



2.10. Podsumowanie diagnozy

Obecny system:


Zmiana przepisów jest konieczna i pilna.




**ROZDZIAŁ 3

MECHANIZMY NADUŻYĆ (OPS – SKO – SĄDY
ADMINISTRACYJNE)**

3.1. Wprowadzenie

W niniejszym rozdziale przedstawiono konkretne,
powtarzalne i udokumentowane mechanizmy nadużyć, które występują na trzech
poziomach administracji publicznej:

OPS – organ pierwszej instancji, który ustala
odpłatność,SKO – organ odwoławczy, który powinien
korygować błędy,WSA – sądy administracyjne, które powinny
zapewniać legalność działania administracji.

Mechanizmy te nie są incydentalne.
Powtarzają się w wielu województwach, w wielu gminach, w wielu sprawach.
To dowód, że problem ma charakter systemowy, a nie jednostkowy.



3.2. Mechanizmy nadużyć na poziomie OPS

OPS jest pierwszym organem, który ustala
odpłatność za pobyt w DPS.
To właśnie na tym etapie dochodzi do największej liczby naruszeń prawa,
manipulacji i błędów faktycznych.



3.2.1. Sztuczne tworzenie dochodu

OPS-y stosują praktyki polegające na:

przypisywaniu dochodu osobom, które faktycznie go nie osiągają,dzieleniu dochodu rodziców na pełnoletnie dzieci,doliczaniu dochodu członków gospodarstwa domowego,ignorowaniu dokumentów potwierdzających brak dochodu,traktowaniu dochodu rodziny jako dochodu osoby zobowiązanej.

Skutek:
Osoba, która nie pracuje lub nie osiąga dochodu, zostaje potraktowana jak osoba posiadająca dochód.


3.2.2. Doliczanie osób nieuprawnionych

OPS-y rozszerzają krąg osób zobowiązanych,
doliczając:


Przykład mechanizmu:


To jest sprzeczne z ustawą i logiką.



3.2.3. Manipulacja pojęciem „wspólnego gospodarstwa domowego”

OPS-y wykorzystują fakt, że obywatele nie znają
różnicy między:

„wspólnym gospodarstwem domowym”,„na utrzymaniu”,„dochód własny”,„dochód rodziny”.

Urzędnik zadaje pytanie:

„Czy prowadzi Pan wspólne gospodarstwo domowe z
synem?”

A następnie:

dolicza syna do dochodu,mimo że syn nie ma obowiązku alimentacyjnego,mimo że syn nie jest zstępnym pierwszego stopnia mieszkańca DPS.

To jest świadome wykorzystanie niewiedzy obywatela.


3.2.4. Ignorowanie art. 103 ust. 2

OPS-y często nie badają:


Zamiast tego stosują:

automatyzm oparty wyłącznie na kryteriach dochodowych.

To jest sprzeczne z ustawą, która nakazuje badać możliwości osoby zobowiązanej, a nie jej dochód nominalny.



3.2.5. Pomijanie wywiadu środowiskowego

Wywiad środowiskowy:

bywa wykonywany pobieżnie,bywa niekompletny,bywa ignorowany przy ustalaniu odpłatności,bywa traktowany jako formalność.

W wielu przypadkach OPS:

nie analizuje wywiadu,nie odnosi się do jego treści,nie uwzględnia realnych kosztów życia,nie bada sytuacji rodzinnej,nie weryfikuje danych.

Wywiad telefoniczny jest szczególnie nielegalny w przypadku osób mieszkających za granicą.







3.3.
Mechanizmy nadużyć na poziomie SKO

SKO powinno pełnić funkcję kontrolną.
W praktyce często pełni funkcję utrwalającą błędy OPS.







3.3.1.
Powielanie błędów OPS

SKO:

akceptuje błędne ustalenia faktyczne,nie analizuje manipulacji OPS,nie bada, czy OPS prawidłowo ustalił dochód,nie bada, czy OPS prawidłowo ustalił krąg zobowiązanych,nie analizuje kosztów życia,nie bada naruszeń art. 103 ust. 2.







3.3.2.
Powoływanie się na nieaktualne orzecznictwo

SKO często cytuje:

wyroki sprzed 2004 r.,orzeczenia dotyczące starego stanu prawnego,interpretacje niezgodne z nowelizacjami ustawy.

To prowadzi do decyzji sprzecznych z aktualnym
prawem.







3.3.3.
Ignorowanie pisma ministerstwa SPS 023 419/08

Pismo to zawiera kluczową zasadę:

„Odpłatność nie może doprowadzić rodziny do
sytuacji wymagającej wsparcia z pomocy społecznej.”

SKO często:

nie cytuje tego pisma,nie stosuje jego treści,nie odnosi się do argumentów opartych na tym dokumencie.







3.3.4. Brak
odniesienia do kluczowych zarzutów

W wielu decyzjach SKO:

odnosi się tylko do jednego zarzutu,pomija pozostałe,nie analizuje naruszeń art. 61, 64 i 103 ust. 2,nie bada manipulacji OPS.

To powoduje, że błędne decyzje pozostają w mocy.







3.4.
Mechanizmy nadużyć na poziomie sądów administracyjnych

WSA mają zapewniać legalność działania
administracji.
W praktyce ich kontrola jest ograniczona.







3.4.1. Badanie
tylko legalności, nie słuszności

Sąd:

nie bada faktów,nie bada manipulacji OPS,nie bada wywiadu środowiskowego,nie bada realnej sytuacji rodziny.

WSA bada jedynie:

czy decyzja została wydana zgodnie z procedurą,czy organ nie naruszył przepisów w sposób rażący.







3.4.2.
Pomijanie kluczowych zarzutów

W wielu wyrokach sądy:

odnoszą się tylko do jednego elementu sprawy,pomijają naruszenia art. 61, 64 i 103 ust. 2,nie analizują błędów faktycznych,nie badają manipulacji OPS.







3.4.3.
Utrwalanie błędnych praktyk

Jeżeli sąd:

nie uchyli decyzji,nie nakaże ponownego zbadania sprawy,nie odniesie się do zarzutów,

to błędna praktyka staje się:

„zatwierdzona”
i powtarzana w kolejnych sprawach.







3.5.
Wspólny mianownik nadużyć

Wszystkie opisane mechanizmy mają jeden wspólny
cel:

maksymalnie
obciążyć rodzinę kosztami DPS, aby gmina płaciła jak najmniej.

To jest motywacja finansowa, a nie prawna.







3.6. Skutki
dla obywateli

Mechanizmy te prowadzą do sytuacji, w których:

osoby nieosiągające dochodu mają go sztucznie „tworzonego”,rodziny są obciążane ponad możliwości,emigranci są traktowani jak mieszkańcy Polski,wnuki są obciążane bez badania rodziców,decyzje doprowadzają ludzi do braku środków do życia,obywatel nie ma realnej ochrony prawnej.







3.7.
Podsumowanie

Mechanizmy nadużyć występują na każdym poziomie:

OPS – tworzy błędy,SKO – utrwala błędy,WSA – nie korygują błędów.

To jest łańcuch nadużyć, a nie pojedynczy
problem.















**ROZDZIAŁ
4

ANALIZA PRAWNA (art. 5, art. 61, art. 64, art.
103 ust. 2)**

4.1.
Wprowadzenie

W niniejszym rozdziale przedstawiono analizę
czterech kluczowych przepisów ustawy o pomocy społecznej, które stanowią
fundament systemu ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej:

art. 5,art. 61,art. 64,art. 103 ust. 2.

Przepisy te:

są nieprecyzyjne,umożliwiają dowolność interpretacyjną,prowadzą do nadużyć,nie chronią obywateli,nie zapewniają jednolitości orzeczniczej,nie spełniają standardów państwa prawa.

Wszystkie cztery przepisy są systemowo
naruszane przez OPS, SKO i WSA, co prowadzi do błędnych decyzji i
obciążania obywateli ponad ich realne możliwości.







4.2. Art. 5
ustawy o pomocy społecznej – przepis ignorowany

4.2.1. Treść
przepisu i jego znaczenie

Art. 5 ust. 1 stanowi:

„Prawo do świadczeń z pomocy społecznej (…)
przysługuje osobom posiadającym obywatelstwo polskie mającym miejsce
zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.”

To przepis fundamentalny, ponieważ określa zakres
podmiotowy ustawy – czyli komu w ogóle można stosować przepisy o pomocy
społecznej.

W praktyce oznacza to, że ustawa dotyczy
wyłącznie osób, które:

posiadają obywatelstwo polskie,mają miejsce zamieszkania na terytorium RP,przebywają na terytorium RP.

Są to warunki łączne, a nie alternatywne.







4.2.2.
Naruszenie przepisu przez OPS

OPS-y rutynowo stosują polskie kryteria dochodowe
wobec obywateli polskich mieszkających poza terytorium RP, mimo że osoby te:

nie spełniają warunku zamieszkania w Polsce,nie spełniają warunku przebywania w Polsce,funkcjonują w realiach ekonomicznych kraju zamieszkania,ponoszą koszty życia wynikające z lokalnych cen, podatków i siły
nabywczej waluty.

W efekcie OPS stosuje ustawę poza zakresem jej
obowiązywania, co jest działaniem bez podstawy prawnej.

To narusza:

art. 5 ustawy o pomocy społecznej,art. 7 KPA (działanie na podstawie prawa),art. 77 KPA (obowiązek ustalenia stanu faktycznego),art. 80 KPA (ocena dowodów).







4.2.3.
Konsekwencje prawne naruszenia art. 5

Ignorowanie art. 5 prowadzi do:

obciążania obywateli ponad możliwości,stosowania polskich kryteriów wobec osób żyjących w innych realiach
ekonomicznych,naruszenia zasady równości,naruszenia zasady proporcjonalności,naruszenia zasady ochrony rodziny,naruszenia art. 2 Konstytucji (zaufanie do państwa),naruszenia art. 67 Konstytucji (prawo do zabezpieczenia społecznego).







4.2.4.
Konieczna zmiana

W art. 5 należy dodać:

„W przypadku osób zamieszkałych poza terytorium
RP organ obowiązany jest uwzględnić koszty życia w kraju zamieszkania oraz
realną siłę nabywczą dochodu.”







4.3. Art.
61 – nieprecyzyjne określenie kręgu osób zobowiązanych

4.3.1. Problem

Art. 61 ust. 1 i 2 zawiera zapis:

„małżonek, zstępni przed wstępnymi”

Ten zapis:

jest nieprecyzyjny,nie rozróżnia stopni pokrewieństwa,pozwala OPS łączyć różne grupy zstępnych,umożliwia doliczanie wnuków do grupy dzieci,pozwala dzielić kwotę na większą liczbę osób niż przewiduje ustawa,umożliwia manipulacje pojęciem „wspólnego gospodarstwa domowego”.







4.3.2.
Przykład mechanizmu nadużycia

rodzic w DPS ma troje dzieci,kwota powinna być dzielona na 3,OPS dolicza pełnoletniego wnuka i dzieli przez 4,mimo że wnuk nie jest zstępnym pierwszego stopnia.

To jest sprzeczne z logiką i intencją
ustawodawcy.







4.3.3.
Konieczna zmiana

Art. 61 powinien zostać doprecyzowany:

„Odpłatność ponoszą kolejno: małżonek, dzieci
(zstępni pierwszego stopnia), wnuki (zstępni drugiego stopnia), dalsi zstępni,
wstępni.
Osoby z różnych grup nie mogą być łączone przy ustalaniu odpłatności.
Kwotę odpłatności dzieli się wyłącznie między osoby należące do tej samej grupy
pokrewieństwa.”







4.3.4.
Dodatkowe konieczne zakazy

Aby uniemożliwić manipulacje:

Zakaz 1 –
zakaz doliczania osób z gospodarstwa domowego

„Fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego
nie stanowi podstawy do ustalenia dochodu osoby zobowiązanej na podstawie
dochodów innych członków gospodarstwa.”

Zakaz 2 –
zakaz tworzenia fikcyjnych dochodów

„Dochód osoby zobowiązanej ustala się wyłącznie
na podstawie jej własnych dochodów.”

Zakaz 3 –
obowiązek badania rodziców przed wnukami

„Wnuki mogą zostać obciążone odpłatnością
wyłącznie wtedy, gdy ich rodzic został zbadany i stwierdzono, że nie jest w
stanie ponieść opłaty.”







4.4. Art.
64 – nieprecyzyjne przesłanki zwolnienia

4.4.1. Problem

Art. 64 zawiera sformułowanie:

„w szczególności”

To powoduje:

dowolność interpretacyjną,traktowanie listy przesłanek jako zamkniętej,odrzucanie wniosków o zwolnienie,ignorowanie sytuacji życiowych nieujętych w katalogu.

OPS często twierdzi:

„Nie ma Pana/Pani na liście, więc nie możemy
zwolnić.”

To jest sprzeczne z intencją ustawodawcy.







4.4.2.
Konieczna zmiana

Art. 64 powinien zawierać:

„Wymienione przesłanki mają charakter
przykładowy.
Zwolnienie następuje w każdym przypadku, w którym poniesienie opłaty
spowodowałoby zagrożenie podstawowych potrzeb życiowych.”







4.5. Art.
103 ust. 2 – brak definicji „możliwości”

4.5.1. Problem

Art. 103 ust. 2 nakazuje badać:

„możliwości osoby zobowiązanej”

Ale:

nie definiuje tego pojęcia,nie określa, co należy uwzględnić,nie wskazuje, jak badać koszty życia,nie chroni przed obciążeniem ponad możliwości.

OPS-y interpretują to jako:

„możliwości = dochód według kryteriów”

To jest błędne.







4.5.2.
Konieczna zmiana

Art. 103 ust. 2 powinien zawierać definicję:

„Przez możliwości rozumie się dochód pozostający
po odliczeniu kosztów utrzymania, zobowiązań finansowych, kosztów życia w kraju
zamieszkania oraz innych wydatków niezbędnych do zapewnienia podstawowych
potrzeb życiowych.”







4.6. Pismo
SPS 023 419/08 – kluczowy dokument ignorowany przez organy

Ministerstwo Rodziny w 2008 r. napisało:

„Odpłatność nie może doprowadzić rodziny do
sytuacji wymagającej wsparcia pieniężnego z pomocy społecznej.”

To zdanie:

jest zgodne z intencją ustawodawcy,jest zgodne z zasadą proporcjonalności,jest zgodne z konstytucją,powinno być wpisane do ustawy.

Obecnie jest ignorowane przez OPS, SKO i
sądy.







4.7.
Podsumowanie analizy prawnej

Obecne brzmienie art. 5, 61, 64 i 103 ust. 2:

umożliwia nadużycia,nie chroni obywateli,nie zapewnia jednolitości,nie spełnia standardów państwa prawa,wymaga pilnej nowelizacji.















**ROZDZIAŁ
5

PISMO SPS 023 419/08 – JEGO TREŚĆ, ZNACZENIE I
DLACZEGO MUSI TRAFIĆ DO USTAWY**

5.1.
Wprowadzenie

W 2008 roku Ministerstwo Pracy i Polityki
Społecznej wydało pismo SPS 023 419/08, które do dziś pozostaje najważniejszym
oficjalnym stanowiskiem rządu dotyczącym ustalania odpłatności za pobyt w
domu pomocy społecznej.

Pismo to:

obowiązuje,nie zostało uchylone,nie zostało zmienione,jest wiążącą interpretacją intencji ustawodawcy,ale nigdy nie zostało wpisane do ustawy.

I właśnie dlatego OPS, SKO i WSA mogą je
ignorować, mimo że jego treść jest zgodna z:

konstytucją,zasadą proporcjonalności,zasadą ochrony rodziny,zasadą zaufania obywatela do państwa,celem ustawy o pomocy społecznej.







5.2.
Kluczowe zdanie z pisma – fundament całego systemu

Ministerstwo napisało jedno zdanie, które powinno
być w ustawie od 2008 roku:

„Przy
ustalaniu odpłatności brana jest pod uwagę rzeczywista sytuacja materialna
rodziny, w taki sposób, aby obciążona opłatą sama nie znalazła się w sytuacji
wymagającej wsparcia pieniężnego z pomocy społecznej.”

To zdanie:

chroni rodziny,chroni osoby starsze,chroni osoby niepełnosprawne,chroni emigrantów,chroni osoby o niskich dochodach,chroni przed nadużyciami OPS,chroni przed dowolnością interpretacyjną.

To jest esencja intencji ustawodawcy.







5.3.
Dlaczego to zdanie jest tak ważne?

Bo w jednym zdaniu zawiera:







1. Zakaz
obciążania ponad możliwości

OPS nie może ustalić opłaty tak, aby:

osoba zobowiązana nie miała z czego żyć,rodzina popadła w ubóstwo,osoba musiała korzystać z zasiłków,dochód realny był ignorowany.







2. Obowiązek
badania realnej sytuacji

Organ musi badać nie tylko dochód, ale również:

koszty życia,zobowiązania finansowe,koszty życia za granicą,siłę nabywczą waluty,sytuację rodzinną,wydatki niezbędne do życia.







3. Zakaz
automatyzmu

OPS nie może:

stosować samych kryteriów dochodowych,ignorować wywiadu środowiskowego,dzielić dochodu rodziców na dzieci,doliczać osób nieuprawnionych,stosować polskich kryteriów wobec osób mieszkających za granicą.







4. Ochronę
przed nadużyciami

To zdanie blokuje:

tworzenie fikcyjnych dochodów,manipulacje „wspólnym gospodarstwem domowym”,obciążanie wnuków bez badania rodziców,dzielenie kwoty na większą liczbę osób,ignorowanie kosztów życia za granicą.







5.4.
Dlaczego pismo jest ignorowane przez OPS, SKO i sądy?

Ponieważ:

nie zostało wpisane do ustawy,nie ma statusu przepisu prawa,jest tylko interpretacją ministerstwa,OPS-y mają interes finansowy, aby je ignorować,SKO powiela decyzje OPS,sądy administracyjne badają tylko legalność formalną, a nie słuszność.

W praktyce:

pismo jest
ważne, ale nie jest stosowane.







5.5. Skutki
braku wpisania pisma do ustawy

Brak tego zdania w ustawie powoduje:

dowolność interpretacyjną,nadużycia OPS,błędne decyzje SKO,brak korekty ze strony sądów,obciążanie rodzin ponad możliwości,doprowadzanie ludzi do braku środków do życia,obciążanie emigrantów według polskich kryteriów,rozszerzanie kręgu zobowiązanych,tworzenie fikcyjnych dochodów.

To jest fundamentalna luka systemowa.







5.6.
Dlaczego pismo musi zostać wpisane do ustawy?

Bo tylko wtedy:

OPS będzie musiał je stosować,SKO będzie musiało je uwzględniać,sądy będą musiały się do niego odnosić,obywatele będą chronieni,gminy nie będą mogły nadużywać przepisów,system stanie się jednolity i sprawiedliwy.







5.7.
Proponowany zapis ustawowy (do wprowadzenia)

„Odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej nie
może zostać ustalona w wysokości, która doprowadziłaby osobę zobowiązaną lub
jej rodzinę do sytuacji wymagającej wsparcia pieniężnego z pomocy społecznej.
Organ obowiązany jest uwzględnić rzeczywistą sytuację materialną osoby
zobowiązanej, w tym koszty utrzymania, zobowiązania finansowe oraz koszty życia
w kraju zamieszkania.”

To jest pełne przeniesienie treści pisma SPS 023
419/08 do ustawy.







5.8.
Podsumowanie

Pismo SPS 023 419/08:

jest kluczowym dokumentem,wyjaśnia intencję ustawodawcy,chroni obywateli,blokuje nadużycia,ale jest ignorowane,bo nie zostało wpisane do ustawy.

Dlatego jego treść musi zostać wprowadzona do
ustawy o pomocy społecznej, aby zakończyć:

dowolność interpretacyjną,nadużycia OPS,błędne decyzje SKO,brak ochrony w sądach.

**ROZDZIAŁ
6

PROPOZYCJE ZMIAN LEGISLACYJNYCH**

6.1.
Wprowadzenie

Celem niniejszego rozdziału jest przedstawienie konkretnych,
precyzyjnych i możliwych do natychmiastowego wdrożenia zmian legislacyjnych,
które:

zamykają luki prawne,eliminują nadużycia OPS,uniemożliwiają błędne interpretacje SKO,zmuszają sądy administracyjne do badania meritum,chronią obywateli przed obciążeniem ponad możliwości,przywracają zgodność systemu z intencją ustawodawcy,realizują zasadę ochrony rodziny i proporcjonalności.

Zmiany te są oparte na:

analizie przepisów,analizie orzecznictwa,oficjalnym piśmie ministerstwa SPS 023 419/08,dokumentacji potwierdzającej nadużycia,zasadach konstytucyjnych,zasadzie terytorialności kosztów życia.







6.2.
Proponowana zmiana art. 5 – ochrona osób mieszkających za granicą

Problem

Art. 5 nie uwzględnia:

kosztów życia za granicą,siły nabywczej walut,realiów ekonomicznych kraju zamieszkania,zasady terytorialności kosztów życia,faktu, że OPS stosuje ustawę wobec osób, które nie mieszkają w Polsce.

W efekcie OPS stosuje polskie kryteria dochodowe
wobec osób żyjących w zupełnie innych warunkach ekonomicznych.

Proponowany
nowy zapis

„W przypadku osób zamieszkałych poza terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej organ obowiązany jest uwzględnić koszty życia w kraju
zamieszkania, realną siłę nabywczą dochodu oraz różnice w poziomie cen.”

Efekt zmiany

koniec obciążania emigrantów według polskich kryteriów,koniec ignorowania realnych kosztów życia,koniec stosowania ustawy poza zakresem jej obowiązywania,koniec nadużyć OPS wobec osób mieszkających za granicą.







6.3.
Proponowana zmiana art. 61 – jasne określenie kręgu osób zobowiązanych

Problem

Obecny zapis „zstępni przed wstępnymi”:

jest nieprecyzyjny,pozwala OPS mieszać grupy pokrewieństwa,umożliwia doliczanie wnuków do grupy dzieci,prowadzi do dzielenia kwoty na większą liczbę osób niż przewiduje
ustawa,umożliwia manipulacje pojęciem „wspólnego gospodarstwa domowego”.

Proponowany
nowy zapis

**„Odpłatność za pobyt mieszkańca w domu pomocy
społecznej ponoszą kolejno:

małżonek,dzieci (zstępni pierwszego stopnia),wnuki (zstępni drugiego stopnia),dalsi zstępni,wstępni.

Osoby z różnych grup pokrewieństwa nie mogą być
łączone przy ustalaniu odpłatności.
Kwotę odpłatności dzieli się wyłącznie między osoby należące do tej samej
grupy.
Przejście do kolejnej grupy jest dopuszczalne wyłącznie po ustaleniu, że
wszystkie osoby z grupy wcześniejszej nie są w stanie ponieść opłaty.”**







6.3.1.
Dodatkowe obowiązkowe zapisy eliminujące nadużycia

Zakaz
doliczania osób z gospodarstwa domowego

„Fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego
nie stanowi podstawy do ustalenia dochodu osoby zobowiązanej na podstawie
dochodów innych członków gospodarstwa.”

Zakaz
tworzenia fikcyjnych dochodów

„Dochód osoby zobowiązanej ustala się wyłącznie
na podstawie jej własnych dochodów.”

Obowiązek
badania rodziców przed wnukami

„Wnuki mogą zostać obciążone odpłatnością
wyłącznie po ustaleniu, że ich rodzic nie jest w stanie ponieść opłaty.”







6.4.
Proponowana zmiana art. 64 – jasne zasady zwolnienia z opłaty

Problem

Sformułowanie „w szczególności”:

pozwala OPS traktować katalog przesłanek jako zamknięty,umożliwia odrzucanie wniosków o zwolnienie,ignoruje sytuacje życiowe nieujęte w katalogu,prowadzi do automatyzmu zamiast indywidualizacji.

Proponowany
nowy zapis

„Wymienione przesłanki mają charakter
przykładowy.
Zwolnienie następuje w każdym przypadku, w którym poniesienie opłaty
spowodowałoby zagrożenie podstawowych potrzeb życiowych osoby zobowiązanej lub
jej rodziny.”







6.5.
Proponowana zmiana art. 103 ust. 2 – definicja „możliwości”

Problem

Art. 103 ust. 2 nakazuje badać „możliwości osoby
zobowiązanej”, ale:

nie definiuje tego pojęcia,nie określa, co należy uwzględnić,nie wskazuje, jak badać koszty życia,nie chroni przed obciążeniem ponad możliwości.

OPS-y interpretują „możliwości” jako „dochód
według kryteriów”, co jest sprzeczne z:

logiką,ekonomią,konstytucją,intencją ustawodawcy.

Proponowany
nowy zapis

„Przez możliwości rozumie się dochód pozostający
po odliczeniu kosztów utrzymania, zobowiązań finansowych, kosztów życia w kraju
zamieszkania oraz innych wydatków niezbędnych do zapewnienia podstawowych
potrzeb życiowych.”







6.6.
Obowiązek wywiadu środowiskowego przez ambasadę lub konsulat

Problem

Rozporządzenie nakazuje przeprowadzenie wywiadu
za granicą przez placówkę dyplomatyczną, ale OPS-y:

ignorują ten obowiązek,przeprowadzają wywiady telefoniczne,nie badają realnej sytuacji osoby zobowiązanej,naruszają art. 107 ustawy o pomocy społecznej.

Proponowana
zmiana

wprowadzenie sankcji za przeprowadzenie wywiadu niezgodnie z
rozporządzeniem,wprowadzenie obowiązku zlecenia wywiadu ambasadzie lub konsulatowi,zakaz wydawania decyzji bez prawidłowego wywiadu,obowiązek weryfikacji wywiadu przez wojewodę.

Wywiad telefoniczny powinien być nieważny z mocy
prawa.







6.7.
Wprowadzenie zasady terytorialności kosztów życia

Problem

Obecnie OPS stosuje polskie kryteria dochodowe
wobec osób mieszkających za granicą, co jest sprzeczne z:

logiką,ekonomią,zasadą równości,zasadą proporcjonalności.

Proponowana
zmiana

Wprowadzenie zasady:

„Osoba
mieszkająca za granicą podlega realiom ekonomicznym państwa, w którym
faktycznie przebywa — tak samo jak cudzoziemiec mieszkający w Polsce podlega
polskim realiom.”







6.8.
Wzmocnienie kontroli nad OPS i SKO

Propozycje
zmian

obowiązek corocznych audytów wojewody,obowiązek raportowania liczby decyzji uchylonych przez sądy,odpowiedzialność dyscyplinarna za rażące naruszenia art. 103 ust. 2,obowiązek szkoleń z zakresu prawa administracyjnego i ekonomii.







6.9. Zmiana
praktyki sądów administracyjnych

Propozycje
zmian

obowiązek badania, czy organ uwzględnił koszty życia,obowiązek analizy naruszeń art. 103 ust. 2,możliwość zlecenia uzupełniającego wywiadu środowiskowego,obowiązek oceny, czy organ zastosował polskie kryteria bez podstawy
prawnej.









6.10.
Wniosek

Aby naprawić system, konieczne jest:

doprecyzowanie przepisów,wprowadzenie obowiązków, które dziś są ignorowane,wzmocnienie kontroli nad OPS i SKO,zmiana praktyki sądów administracyjnych,stworzenie jasnych zasad dla obywateli mieszkających poza RP,wprowadzenie standardów oceny możliwości finansowych.

Bez tych zmian:

art. 103 ust. 2 pozostanie martwy,art. 5 będzie ignorowany,wywiady będą pozorne,decyzje będą automatyczne,obywatele będą obciążani ponad możliwości,system będzie działał wbrew celowi ustawy.













**ROZDZIAŁ
7

NIEPRAWIDŁOWOŚCI NA POZIOMIE SKO I WSA – BRAK
KONTROLI, UTRWALANIE BŁĘDÓW**

7.1. SKO nie
bada stanu faktycznego – ogranicza się do powtórzenia argumentacji OPS

Zgodnie z Kodeksem postępowania
administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze ma obowiązek:

ponownie zbadać sprawę,ocenić cały materiał dowodowy,sprawdzić, czy OPS prawidłowo ustalił stan faktyczny,sprawdzić, czy OPS prawidłowo zastosował prawo,wydać decyzję zgodną z prawem i stanem faktycznym.

W praktyce jednak SKO:

nie analizuje kosztów życia za granicą,nie bada realnych możliwości finansowych,nie odnosi się do naruszenia art. 103 ust. 2,nie analizuje błędów w wywiadzie środowiskowym,nie bada, czy OPS miał prawo stosować polskie kryteria,nie weryfikuje, czy OPS ustalił miejsce zamieszkania,nie sprawdza, czy wywiad został przeprowadzony zgodnie z
rozporządzeniem.

Zamiast tego SKO:

przepisuje argumentację OPS,utrwala błędną interpretację,wydaje decyzję bez własnej analizy,działa jak organ potwierdzający, a nie kontrolujący.

To narusza:

art. 7 KPA (działanie zgodnie z prawem),art. 77 KPA (obowiązek wyjaśnienia sprawy),art. 80 KPA (ocena dowodów),art. 107 KPA (obowiązek uzasadnienia).







7.2. SKO
ignoruje kluczowe przepisy – art. 5 i art. 103 ust. 2

W wielu decyzjach SKO:

nie odnosi się do art. 5,nie analizuje warunku zamieszkania,nie bada, czy ustawa może być stosowana wobec osoby mieszkającej poza
RP,nie analizuje kosztów życia w kraju zamieszkania,nie stosuje art. 103 ust. 2,nie bada realnych możliwości osoby zobowiązanej.

W efekcie SKO:

zatwierdza decyzje wydane z automatu,akceptuje stosowanie polskich kryteriów wobec osób mieszkających za
granicą,ignoruje obowiązek indywidualizacji,utrwala błędną praktykę OPS.







7.3. WSA nie
prowadzi postępowania dowodowego – bada tylko formalną legalność

Wojewódzkie Sądy Administracyjne:

nie prowadzą własnego postępowania dowodowego,nie badają stanu faktycznego,nie analizują kosztów życia,nie badają realnych możliwości finansowych,nie weryfikują, czy OPS prawidłowo przeprowadził wywiad.

WSA bada jedynie:

czy decyzja została wydana zgodnie z procedurą,czy organ nie naruszył przepisów w sposób rażący.

W praktyce oznacza to, że:

jeśli OPS i SKO popełnią te same błędy,WSA uzna, że wszystko jest „prawidłowe”,ponieważ nie widzi naruszenia formalnego,a nie bada naruszeń merytorycznych.

To prowadzi do sytuacji, w której:

błędna praktyka OPS staje się „zatwierdzona” przez SKO,a następnie „usankcjonowana” przez WSA,mimo że narusza ustawę i KPA.







7.4. WSA nie
analizuje naruszeń art. 103 ust. 2

Sądy administracyjne:

nie badają, czy OPS uwzględnił koszty życia,nie analizują, czy organ zbadał możliwości osoby zobowiązanej,nie odnoszą się do siły nabywczej waluty,nie badają, czy organ zastosował polskie kryteria bez podstawy
prawnej.

WSA ogranicza się do stwierdzenia:

„Organ miał prawo ustalić odpłatność.”

Ale nie bada:

czy organ zrobił to zgodnie z art. 103 ust. 2,czy organ ustalił stan faktyczny,czy organ przeprowadził prawidłowy wywiad,czy organ uwzględnił koszty życia za granicą.

W efekcie sąd:

zatwierdza decyzję sprzeczną z prawem,nie koryguje błędów OPS,nie chroni obywatela,utrwala nieprawidłową praktykę.







7.5. Skutek
systemowy – błędna praktyka staje się „normą”

Ponieważ:

OPS popełnia błąd,SKO go powiela,WSA go nie koryguje,

to błędna praktyka:

staje się standardem,jest powtarzana w całym kraju,jest traktowana jako „prawidłowa”,mimo że narusza ustawę i KPA.

W efekcie:

obywatele są obciążani ponad możliwości,koszty życia za granicą są ignorowane,wywiady są przeprowadzane pozornie,art. 103 ust. 2 jest martwy,art. 5 jest pomijany,system działa wbrew celowi ustawy.







7.6. Wniosek

SKO i WSA, zamiast korygować błędy OPS, często je
utrwalają.

To prowadzi do:

naruszenia prawa,braku ochrony obywateli,wypaczenia celu ustawy o pomocy społecznej,utrwalenia automatyzmu zamiast indywidualizacji,systemowego ignorowania kosztów życia za granicą,decyzji sprzecznych z art. 103 ust. 2 i zasadami KPA.

Dlatego konieczna jest:

zmiana praktyki SKO,zmiana podejścia WSA,doprecyzowanie przepisów,wzmocnienie kontroli nad OPS,wprowadzenie jasnych standardów oceny możliwości osoby zobowiązanej.















**ROZDZIAŁ
8

SKUTKI SYSTEMOWE DLA OBYWATELI – KONSEKWENCJE
BŁĘDNEJ PRAKTYKI OPS, SKO I WSA**

Błędna praktyka stosowana przez OPS, utrwalana
przez SKO i niekorygowana przez WSA prowadzi do poważnych, wielowymiarowych
i systemowych konsekwencji dla obywateli.
Nie są to skutki jednostkowe — dotyczą wszystkich osób, wobec których
ustalana jest odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej, zarówno
mieszkających w Polsce, jak i poza jej granicami.

Poniżej przedstawiono najważniejsze skutki tej
wadliwej praktyki.







8.1.
Obciążanie obywateli ponad ich realne możliwości

Najpoważniejszym skutkiem jest to, że obywatele
są obciążani kwotami, których nie są w stanie realnie zapłacić.

Dzieje się tak dlatego, że OPS:

stosuje polskie kryteria dochodowe wobec osób mieszkających za
granicą,ignoruje koszty życia w kraju zamieszkania,nie bada realnej siły nabywczej dochodu,nie analizuje zobowiązań finansowych,nie uwzględnia lokalnych cen i wydatków,nie stosuje art. 103 ust. 2.

W efekcie:

osoba mieszkająca za granicą jest traktowana jak osoba mieszkająca w
Polsce,jej dochód jest oceniany według polskich progów,jej koszty życia są ignorowane,jej możliwości są fałszywie zawyżane.

To prowadzi do decyzji sprzecznych z prawem,
ekonomią i zasadą proporcjonalności.







8.2.
Naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej

Ustawa o pomocy społecznej ma chronić osoby w
trudnej sytuacji.
Tymczasem błędna praktyka OPS prowadzi do:

nierównego traktowania obywateli,braku indywidualizacji,automatyzmu zamiast analizy,obciążania osób mieszkających za granicą bardziej niż osób
mieszkających w Polsce.

Osoba mieszkająca za granicą:

ponosi wyższe koszty życia,ma inne realia ekonomiczne,ma inne obciążenia finansowe,ma inną siłę nabywczą dochodu.

Ignorowanie tego narusza:

zasadę równości,zasadę sprawiedliwości społecznej,zasadę proporcjonalności,zasadę zaufania obywatela do państwa.







8.3.
Pogorszenie sytuacji rodzinnej i finansowej obywateli

Decyzje wydawane przez OPS mogą prowadzić do:

zadłużenia,utraty płynności finansowej,konieczności zaciągania kredytów,konfliktów rodzinnych,pogorszenia warunków życia,obniżenia standardu utrzymania,ryzyka ubóstwa.

W skrajnych przypadkach:

obywatele muszą wybierać między opłaceniem rachunków a opłaceniem
odpłatności,dochodzi do naruszenia podstawowych praw ekonomicznych i socjalnych.







8.4. Brak
ochrony prawnej – SKO i WSA nie korygują błędów

Ponieważ SKO i WSA:

nie analizują kosztów życia,nie badają realnych możliwości,nie stosują art. 103 ust. 2,nie korygują błędów OPS,

obywatel pozostaje bez realnej ochrony prawnej.

System, który powinien chronić, w praktyce:

utrwala błędy,powiela naruszenia,nie zapewnia sprawiedliwości,nie zapewnia kontroli legalności.

To prowadzi do utraty zaufania do instytucji
państwa.







8.5. Wzrost
liczby skarg, odwołań i sporów administracyjnych

Błędna praktyka OPS powoduje:

wzrost liczby odwołań do SKO,wzrost liczby skarg do WSA,przeciążenie systemu,wydłużenie postępowań,zwiększenie kosztów administracyjnych.

Obywatele muszą:

pisać odwołania,składać skargi,walczyć o swoje prawa,ponosić koszty czasu, stresu i energii.

To obciąża zarówno obywateli, jak i instytucje.







8.6.
Utrwalenie nieprawidłowej praktyki w całym kraju

Ponieważ:

OPS stosuje automatyzm,SKO go potwierdza,WSA nie koryguje,

błędna praktyka staje się:

standardem,normą,„powszechną interpretacją”,mimo że jest sprzeczna z prawem.

W efekcie:

tysiące obywateli w całej Polsce są obciążani ponad możliwości,koszty życia za granicą są ignorowane,wywiady są przeprowadzane pozornie,art. 103 ust. 2 jest martwy,art. 5 jest pomijany.

To jest systemowy problem, a nie
jednostkowy błąd.







8.7. Wniosek

Skutki błędnej praktyki OPS, SKO i WSA są poważne
i wielowymiarowe:

obciążają obywateli ponad możliwości,naruszają zasady państwa prawa,prowadzą do niesprawiedliwości,pogarszają sytuację rodzin,utrwalają błędną interpretację prawa,niszczą zaufanie do instytucji publicznych.

Dlatego konieczne jest:

ujawnienie tych nieprawidłowości,zmiana praktyki organów,doprecyzowanie przepisów,wprowadzenie jasnych standardów oceny możliwości,wzmocnienie kontroli nad OPS i SKO.









**ROZDZIAŁ
9

PROPOZYCJE ZMIAN LEGISLACYJNYCH I ORGANIZACYJNYCH
– JAK NAPRAWIĆ SYSTEM**

Analiza przedstawiona w poprzednich rozdziałach
pokazuje jednoznacznie, że obecny sposób stosowania ustawy o pomocy społecznej
prowadzi do:

systemowych naruszeń prawa,błędnych decyzji OPS,utrwalania błędów przez SKO,braku korekty ze strony WSA,obciążania obywateli ponad ich realne możliwości,stosowania ustawy poza zakresem jej obowiązywania,ignorowania kosztów życia za granicą,pozornych wywiadów środowiskowych.

Aby naprawić ten system, konieczne są zmiany
legislacyjne, proceduralne i organizacyjne, które wyeliminują luki,
uszczelnią proces i wymuszą prawidłową interpretację przepisów.

Poniżej przedstawiono konkretne propozycje
zmian, które mogą zostać wdrożone przez ustawodawcę, ministerstwa,
wojewodów oraz organy samorządowe.

9.1.
Doprecyzowanie art. 5 ustawy o pomocy społecznej

Art. 5 jest przepisem kluczowym, ale
nieprecyzyjnym. Należy doprecyzować:

jak ustalać miejsce zamieszkania osoby zobowiązanej,jak stosować ustawę wobec obywateli mieszkających poza RP,jakie kryteria mają obowiązywać w przypadku osób żyjących w innych
realiach ekonomicznych,jak uwzględniać koszty życia za granicą,jak stosować zasadę terytorialności kosztów życia.

Propozycja
zmiany

Wprowadzenie zapisu, że:

w przypadku obywateli mieszkających poza RP organ ma obowiązek
uwzględnić koszty życia w kraju zamieszkania,polskie kryteria dochodowe nie mogą być stosowane automatycznie,ustalenie odpłatności musi być oparte na realnej sile nabywczej
dochodu,OPS musi ustalić miejsce zamieszkania przed ustaleniem odpłatności.

9.2.
Doprecyzowanie art. 103 ust. 2 – obowiązek uwzględniania kosztów życia

Art. 103 ust. 2 nakazuje uwzględniać „możliwości
osoby zobowiązanej”, ale nie precyzuje, jak to robić.

Propozycja
zmiany

Wprowadzenie obowiązku:

uwzględniania kosztów życia w kraju zamieszkania,uwzględniania lokalnych cen i siły nabywczej,uwzględniania zobowiązań finansowych,sporządzania analizy ekonomicznej w uzasadnieniu decyzji,przedstawienia matematycznego wyliczenia, a nie ogólnikowego
stwierdzenia.

Organ powinien być zobowiązany do przedstawienia konkretnego,
przejrzystego wyliczenia, a nie abstrakcyjnych ocen.

9.3.
Obowiązek wywiadu środowiskowego przez ambasadę lub konsulat

Rozporządzenie już to przewiduje, ale OPS-y
nagminnie je ignorują.

Propozycja
zmiany

wprowadzenie sankcji za przeprowadzenie wywiadu niezgodnie z
rozporządzeniem,wprowadzenie obowiązku zlecenia wywiadu placówce dyplomatycznej,wprowadzenie zakazu wydawania decyzji bez prawidłowego wywiadu,wprowadzenie obowiązku weryfikacji wywiadu przez wojewodę,uznanie wywiadu telefonicznego za nieważny z mocy prawa.

Wywiad środowiskowy musi być realny, rzetelny
i zgodny z prawem, a nie pozorny.

9.4.
Wprowadzenie jednolitych standardów oceny możliwości finansowych

Obecnie każdy OPS stosuje własne metody, często
sprzeczne z prawem i oderwane od realiów ekonomicznych osoby zobowiązanej.

Aby zapewnić równe traktowanie obywateli,
konieczne jest wprowadzenie zasady, że:

Osoba
mieszkająca za granicą podlega realiom ekonomicznym państwa, w którym
faktycznie przebywa — tak samo jak cudzoziemiec mieszkający w Polsce podlega
polskim realiom.

Dlatego niezbędne jest:

stworzenie ogólnopolskiego standardu oceny możliwości finansowych,wprowadzenie obowiązku stosowania kryteriów ekonomicznych kraju
zamieszkania,uwzględnianie kosztów życia, cen i siły nabywczej w państwie, w którym
osoba faktycznie mieszka,analiza kosztów utrzymania rodziny w realiach kraju pobytu,odejście od automatycznego stosowania polskich kryteriów dochodowych
wobec osób mieszkających poza RP.

Takie rozwiązanie:

eliminuje dowolność,zapewnia równe traktowanie obywateli,odzwierciedla rzeczywiste możliwości finansowe,zapobiega obciążaniu ponad możliwości,przywraca zgodność z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

9.5.
Wzmocnienie kontroli nad OPS i SKO

OPS i SKO działają obecnie bez realnej kontroli
merytorycznej.

Propozycja
zmiany

wprowadzenie obowiązku corocznych audytów wojewody,wprowadzenie obowiązku raportowania liczby decyzji uchylonych przez
sądy,wprowadzenie odpowiedzialności dyscyplinarnej za rażące naruszenia
art. 103 ust. 2,wprowadzenie obowiązku szkoleń z zakresu prawa administracyjnego i
ekonomii,wprowadzenie nadzoru tematycznego nad sprawami DPS.

9.6. Zmiana
praktyki sądów administracyjnych

WSA nie bada stanu faktycznego, co prowadzi do
utrwalania błędów.

Propozycja
zmiany

wprowadzenie obowiązku badania, czy organ uwzględnił koszty życia,wprowadzenie obowiązku analizy naruszeń art. 103 ust. 2,wprowadzenie możliwości zlecenia uzupełniającego wywiadu
środowiskowego,wprowadzenie obowiązku oceny, czy organ zastosował polskie kryteria
bez podstawy prawnej,wprowadzenie obowiązku badania realnej sytuacji rodziny.

9.7.
Wprowadzenie jasnych zasad dla osób mieszkających poza RP

Obecnie brak jest jakichkolwiek wytycznych.

Propozycja
zmiany

stworzenie odrębnego rozdziału ustawy dotyczącego obywateli
mieszkających poza RP,określenie zasad ustalania odpłatności w oparciu o realia ekonomiczne
kraju zamieszkania,wprowadzenie obowiązku współpracy OPS z placówkami dyplomatycznymi,wprowadzenie obowiązku stosowania przelicznika siły nabywczej,wprowadzenie obowiązku badania kosztów życia w kraju pobytu.

9.8.
Wniosek

Aby naprawić system, konieczne jest:

doprecyzowanie przepisów,wprowadzenie obowiązków, które dziś są ignorowane,wzmocnienie kontroli nad OPS i SKO,zmiana praktyki sądów administracyjnych,stworzenie jasnych zasad dla obywateli mieszkających poza RP,wprowadzenie standardów oceny możliwości finansowych.

Bez tych zmian:

art. 103 ust. 2 pozostanie martwy,art. 5 będzie ignorowany,wywiady będą pozorne,decyzje będą automatyczne,obywatele będą obciążani ponad możliwości,system będzie działał wbrew celowi ustawy.









**ROZDZIAŁ
10

PODSUMOWANIE I WNIOSKI KOŃCOWE**

Analiza przedstawiona w niniejszym raporcie
pokazuje jednoznacznie, że system ustalania odpłatności za pobyt w domach
pomocy społecznej funkcjonuje w sposób, który odbiega od celu ustawy,
narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i prowadzi do
obciążania obywateli ponad ich realne możliwości.

Nie są to błędy jednostkowe, lecz mechanizm
systemowy, który powtarza się w całym kraju — niezależnie od województwa,
gminy czy organu prowadzącego postępowanie.







10.1.
Najważniejsze ustalenia raportu

1. Art. 5
ustawy o pomocy społecznej jest ignorowany

Organy stosują ustawę wobec osób mieszkających
poza terytorium RP, mimo że przepis ten jasno określa zakres podmiotowy
świadczeń.
W efekcie OPS stosuje polskie kryteria dochodowe wobec osób żyjących w zupełnie
innych realiach ekonomicznych.

To prowadzi do:

stosowania ustawy poza zakresem jej obowiązywania,naruszenia zasady legalizmu,obciążania obywateli ponad możliwości.







2. Art. 103
ust. 2 jest naruszany w sposób trwały i systemowy

Organ ma obowiązek uwzględniać możliwości
osoby zobowiązanej, ale w praktyce:

nie analizuje kosztów życia,nie uwzględnia siły nabywczej,nie bada zobowiązań,nie stosuje indywidualizacji,opiera się wyłącznie na kryteriach dochodowych.

Decyzje są wydawane z automatu, bez
badania realnej sytuacji rodziny.







3. Wywiady
środowiskowe są przeprowadzane pozornie

Zamiast wywiadu przez ambasadę lub konsulat, OPS
przeprowadza rozmowę telefoniczną, co:

jest sprzeczne z rozporządzeniem,uniemożliwia ustalenie stanu faktycznego,prowadzi do błędnych decyzji,narusza art. 107 ustawy o pomocy społecznej.







4. OPS
ignoruje dane, które sam zebrał

Koszty życia za granicą są:

zbierane,zapisywane,ale nie uwzględniane w decyzji.

To narusza:

art. 7 KPA (zasada prawdy obiektywnej),art. 77 KPA (obowiązek zebrania materiału dowodowego),art. 80 KPA (ocena dowodów).







5. SKO i WSA
nie korygują błędów OPS

Zamiast pełnić funkcję kontrolną:

SKO powiela błędną argumentację OPS,WSA bada tylko formalną legalność,naruszenia merytoryczne pozostają bez reakcji.

W efekcie błędna praktyka staje się „normą”,
a nie wyjątkiem.







10.2.
Skutki dla obywateli

Błędna praktyka prowadzi do:

obciążania ponad możliwości,naruszenia zasady równości,pogorszenia sytuacji rodzinnej,zadłużenia,utraty płynności finansowej,konieczności prowadzenia sporów administracyjnych,braku realnej ochrony prawnej,utraty zaufania do instytucji państwa.

Szczególnie dotknięci są obywatele mieszkający
poza RP, wobec których stosuje się polskie kryteria dochodowe, mimo że ich
życie toczy się w zupełnie innych warunkach ekonomicznych.







10.3.
Najważniejsze rekomendacje

Aby naprawić system, konieczne jest:







1.
Doprecyzowanie art. 5

Ustawa musi jasno określać zasady stosowania
wobec osób mieszkających poza RP, w tym:

obowiązek uwzględniania kosztów życia w kraju zamieszkania,zakaz stosowania polskich kryteriów dochodowych wobec emigrantów.







2. Wzmocnienie
art. 103 ust. 2

Organ musi być zobowiązany do:

analizy kosztów życia,uwzględniania siły nabywczej,przedstawiania wyliczeń w uzasadnieniu,badania realnych możliwości osoby zobowiązanej.







3. Obowiązek
wywiadu przez ambasadę/konsulat

Wywiad telefoniczny powinien być nieważny z
mocy prawa.







4.
Wprowadzenie zasady terytorialności kosztów życia

Osoba podlega realiom ekonomicznym kraju, w
którym mieszka — tak jak cudzoziemiec mieszkający w Polsce podlega polskim
realiom.







5. Wzmocnienie
kontroli nad OPS i SKO

Potrzebne są:

audyty,szkolenia,nadzór wojewody,odpowiedzialność dyscyplinarna za rażące naruszenia.







6. Zmiana
praktyki sądów administracyjnych

WSA musi:

badać naruszenia art. 103 ust. 2,analizować realne możliwości osoby zobowiązanej,weryfikować prawidłowość wywiadu środowiskowego,badać, czy organ stosował ustawę poza zakresem jej obowiązywania.







10.4.
Wniosek końcowy

System pomocy społecznej powinien chronić
osoby w trudnej sytuacji, a nie obciążać ich ponad możliwości.

Obecna praktyka:

narusza prawo,wypacza cel ustawy,prowadzi do niesprawiedliwości,uderza w obywateli mieszkających zarówno w Polsce, jak i za granicą.

Niniejszy raport pokazuje, że konieczna jest głęboka
reforma, która:

przywróci zgodność z prawem,zapewni indywidualizację decyzji,uwzględni realia ekonomiczne obywateli,wzmocni kontrolę nad organami,odbuduje zaufanie do instytucji publicznych.

To nie jest problem jednostkowy — to problem
systemowy.
A systemowe problemy wymagają systemowych rozwiązań.















Opracował

Michał Asman