Katarzyny Ueberhan (Przewodniczącej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny),
Szanowna Pani Przewodnicząca,
w związku z informacją przekazaną mi przez Marszałka Sejmu RP o skierowaniu mojego pisma z dnia 18 stycznia 2026 r. do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny, uprzejmie przekazuję uzupełnienie, które przedstawia pełny obraz systemowych nieprawidłowości w ustalaniu odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej (DPS).
Przedstawione poniżej informacje nie dotyczą pojedynczych przypadków.
To jest problem ogólnokrajowy, wynikający z błędnej interpretacji ustawy, braku nadzoru, braku szkoleń i braku jednolitych wytycznych.
I. OPS – nieprawidłowości o charakterze systemowym
To już nie są pojedyncze błędy.
To jest system, który miażdży rodziny.
Rodziny, które same ledwo stoją na nogach, są obciążane opłatami za DPS w sposób sprzeczny z:
-
ustawą o pomocy społecznej,
-
Kodeksem postępowania administracyjnego,
-
orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Na forum OPS pojawiają się kolejne dramatyczne przykłady:
-
rodziny obciążane kwotami, których nie są w stanie zapłacić,
-
decyzje wydawane wyłącznie „po kryteriach”,
-
brak analizy sytuacji faktycznej,
-
ignorowanie wyroku NSA I OSK 2820/16,
-
ignorowanie art. 103 ust. 2 ustawy,
-
ignorowanie art. 64 ustawy (zwolnienia),
-
powielanie błędów przez SKO,
-
brak nadzoru i brak jednolitych wytycznych.
Rodziny słyszą tylko:
„dochód przekracza kryterium” — nawet wtedy, gdy nie mają z czego żyć.
To nie jest pomoc społeczna.
To jest matematyka bez człowieka.
II. OPS-y ignorują przepisy i orzecznictwo
OPS-y powszechnie ignorują:
-
art. 103 ust. 2 – obowiązek badania możliwości, nie dochodu,
-
art. 64 – zwolnienia, gdy opłata zagraża podstawowym potrzebom,
-
art. 7, 77, 80 KPA – obowiązek ustalenia stanu faktycznego,
-
wyrok NSA I OSK 2820/16,
-
pismo MPiPS SPS 023 419/08.
Kryteria dochodowe są traktowane jako podstawa decyzji, podczas gdy ustawa przewiduje je jedynie jako limit maksymalny.
III. Prawidłowa procedura ustalania odpłatności (zgodna z ustawą i NSA)
1. Najpierw art. 103 ust. 2 – badamy możliwości.
Jeśli ktoś nie jest w stanie zapłacić nic — OPS nie ma prawa stosować kryteriów.
2. Dopiero jeśli istnieją możliwości (np. 500 zł), stosujemy kryteria.
3. Jeśli kryteria wskazują kwotę wyższą niż możliwości — obowiązują możliwości.
4. Jeśli kryteria wskazują 0 zł — nie można obciążyć w ogóle.
W praktyce OPS-y robią odwrotnie:
zaczynają od kryteriów, a nie od człowieka.
IV. Dlaczego ustawa o pomocy społecznej jest źle rozumiana – analiza źródeł problemu
1. Brak centralnego systemu szkoleń
Szkolenia dla OPS prowadzą głównie:
Ministerstwo Rodziny nie prowadzi:
OPS-y uczą się od siebie nawzajem, a nie od ustawodawcy.
2. Media mówią wyłącznie o kryteriach
W przestrzeni publicznej funkcjonuje uproszczony przekaz:
„Kryterium dochodowe wynosi X zł”.
Media nie tłumaczą:
W efekcie społeczeństwo i OPS-y wierzą, że decyzje wydaje się „po kryteriach”.
3. Forum OPS stało się nieformalnym centrum interpretacji prawa
https://forum.ops.pl/domy-pomocy-spolecznej-zaklady-opiekunczo-lecznicze-29/
Pracownicy OPS masowo zadają pytania na forum internetowym, dotyczącym:
Forum OPS nie jest:
-
organem nadzoru,
-
ministerstwem,
-
źródłem prawa.
A jednak to tam powstają „standardy”, które są powielane w całym kraju.
Co więcej — w ostatnich dniach zostałem usunięty z forum OPS po publikacji fragmentów mojego raportu i wyjaśnień prawidłowej interpretacji przepisów.
To pokazuje, że:
-
prawidłowe interpretacje są niewygodne,
-
utrwala się błędna praktyka,
-
a forum OPS pełni funkcję filtra, który usuwa treści niezgodne z utrwalonym, lecz błędnym modelem działania.
4. Nawet pracownicy ministerstwa mają problem z interpretacją ustawy
Z odpowiedzi i pism wynika, że:
-
pracownicy MRPiPS nie znają wyroku NSA I OSK 2820/16,
-
nie rozróżniają „możliwości” od „dochodu”,
-
nie stosują art. 103 ust. 2,
-
powielają błędne interpretacje z lat 2004–2010.
Jeżeli organ odpowiedzialny za ustawę ma problem z jej interpretacją, trudno oczekiwać, aby OPS-y działały prawidłowo.
V. Konieczność stworzenia oficjalnego systemu interpretacji i szkoleń
Aby zakończyć chaos interpretacyjny, konieczne jest:
1. Wprowadzenie obowiązku kierowania pytań interpretacyjnych do Ministerstwa Rodziny
Pracownicy OPS powinni mieć obowiązek kierowania pytań dotyczących stosowania ustawy do organu odpowiedzialnego za jej tworzenie i interpretację.
2. Wprowadzenie obowiązku udzielania odpowiedzi przez ministerstwo w trybie priorytetowym
Interpretacje przepisów dotyczących DPS powinny być udzielane:
-
szybko,
-
jednoznacznie,
-
w formie pisemnej,
-
dostępnej publicznie.
3. Utworzenie oficjalnej platformy wiedzy dla OPS
Powinna powstać strona internetowa OPS, na której znajdą się:
4. Wprowadzenie centralnych, obowiązkowych szkoleń
Szkolenia powinny być prowadzone przez:
Nie przez prywatne firmy, które powielają błędy.
VI. Dlaczego kieruję to do Komisji?
Ponieważ problem ma charakter:
-
ogólnopolski,
-
systemowy,
-
prawny,
-
administracyjny,
-
społeczny,
-
rodzinny.
To nie są błędy.
To jest system, który trzeba zatrzymać.
VII. Załączniki
-
Uzupełnienie raportu: „Prawidłowa procedura ustalania odpłatności za DPS”.
-
Link do pełnego raportu:
https://michal-asman.manifo.com/raport-naduzyc-ops-sko-oraz-sadow-administracyjnych
https://forum.ops.pl/odplatnosc-za-dps-umowa-decyzja-207351089?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAYnJpZBEwbVZ5TkVqeW15OEhuWWNCbHNydGMGYXBwX2lkEDIyMjAzOTE3ODgyMDA4OTIAAR7qaAS4sKD_9OF9KqDt51dXakS5iYn4kllMh8acyRlvIuLh-y6N5qKnfdjI5w_aem_uJbeAha4mossNCUhUPZ6bA
Mamy Pana umieszczonego w DPS. Przeprowadziliśmy wywiad alimentacyjny u syna, dochody przekroczyły 300% kryterium.
Jednak ów syn ma trudną sytuację życiową - dziecko głęboko niepełnosprawne od urodzenia (już pełnoletnie, bez najmniejszych szans na samodzielne funkcjonowanie), w związku z czym żona nie pracuje, a on sam jest po poważnej operacji kardiologicznej i przebywa na L4. Dlatego zgodziliśmy się na częściowe zwolnienie.
Zaproponowaliśmy umowę na 500,00 zł - Pan się zgodził, umowa jest podpisana. Kierownik stwierdził, że pomimo to należy wydać jeszcze decyzję administracyjną. Ustalić opłatę w takiej wysokości, jak nam wychodzi z dochodów i zwolnić do wysokości 500 zł.
Ja osobiście zajmuję się tym tematem od sierpnia, ale w żadnej ze spraw, które miałam do tej pory, ani w żadnej teczce, którą przeglądałam, nie było takiego toku postępowania - jeśli ktoś zaakceptował umowę, na tym się sprawa kończyła, nawet jeśli umowa była na niższą kwotę niż z wyliczenia dochodów.
Nie przypominam sobie również, żeby takie postępowanie było zalecane na szkoleniu... Dodatkowo uważam, że jeśli pójdziemy dwutorowo to zobowiążemy Pana do płacenia 1000 zł - 500 z umowy i 500 z decyzji. Co o tym sądzicie?
Spotkał się ktoś z takim rozwiązaniem? Jak robicie w swoich ośrodkach? KatarzynaTab Praktykan .
opisany przez Panią z OPS przypadek jest bardzo dobrym przykładem tego, jak w praktyce dochodzi do nadużyć wynikających z automatycznego stosowania kryteriów dochodowych zamiast analizy „możliwości” osoby zobowiązanej, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
W przedstawionej sytuacji:
• syn osoby przebywającej w DPS ma realnie obniżone możliwości finansowe (opieka nad dzieckiem z głęboką niepełnosprawnością, brak pracy żony, własna choroba i L4),
• OPS nieprawidłowo uwzględnił te okoliczności i zaproponował umowę na 500 zł,
• natomiast pomysł kierownika, aby dodatkowo wydać decyzję administracyjną według „wyliczenia z dochodów”, a następnie „zwolnić do 500 zł”, prowadzi do podwójnego obciążenia, co jest sprzeczne z celem ustawy.
Art. 103 ust. 2 jasno wskazuje, że opłata ma być ustalana z uwzględnieniem możliwości osoby zobowiązanej, a nie wyłącznie na podstawie kryteriów dochodowych.
Kryteria pełnią jedynie funkcję wstępną – nie mogą zastępować analizy sytuacji życiowej, zdrowotnej i rodzinnej.
W praktyce dwutorowe działanie (umowa + decyzja) prowadzi do sytuacji, którą sama Pani trafnie zauważyła:
zobowiązania do dwóch różnych kwot, co nie ma podstawy prawnej i jest sprzeczne z zasadą proporcjonalności.
Ponieważ podobne problemy pojawiają się w wielu gminach w całej Polsce, przygotowałem raport opisujący te nadużycia krok po kroku – w wersji medialnej, bez fragmentów dotyczących sądów administracyjnych, aby dokument był bezpieczny do publikacji i wykorzystania.
➡ Raport dostępny tutaj:
https://www.gorakalwaria.net/.../archiwum/raport24012026.pdf
Raport opisuje m.in.:
• błędne stosowanie kryteriów dochodowych,
• ignorowanie art. 103 ust. 2,
• problemy z wywiadami środowiskowymi,
• nadużycia przy ustalaniu odpłatności,
• brak jednolitych procedur w OPS i SKO. .
W opisanej sytuacji syn osoby przebywającej w DPS powinien zostać całkowicie zwolniony z odpłatności, ponieważ spełnia wszystkie przesłanki wynikające z art. 64 oraz art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Ustawa mówi jasno:
• opłata nie może doprowadzić rodziny do zagrożenia podstawowych potrzeb życiowych,
• organ musi badać możliwości, a nie tylko dochód,
• kryteria dochodowe mają charakter wstępny, nie mogą zastępować analizy sytuacji życiowej.
W tym przypadku mamy:
• dziecko z głęboką niepełnosprawnością, wymagające stałej opieki,
• żonę, która nie pracuje z powodu opieki,
• ojca po operacji kardiologicznej, przebywającego na L4,
• realnie obniżone możliwości finansowe całej rodziny.
To są klasyczne przesłanki do pełnego zwolnienia, a nie tylko obniżenia opłaty.
Dodatkowo dwutorowe działanie (umowa + decyzja) prowadzi do podwójnego obciążenia, co jest sprzeczne z celem ustawy i zasadą proporcjonalności.
Ponieważ podobne sytuacje pojawiają się w wielu gminach, przygotowałem raport opisujący te nadużycia krok po kroku — w wersji medialnej, bez fragmentów dotyczących sądów administracyjnych.
W związku z analizą praktyk stosowanych przez ośrodki pomocy społecznej, konieczne jest doprecyzowanie kluczowego elementu postępowania, który w wielu OPS-ach jest pomijany lub realizowany niezgodnie z ustawą.
1. OPS nie ma prawa wydawać decyzji „po kryteriach”
Wydawanie decyzji ustalających odpłatność wyłącznie na podstawie kryteriów dochodowych jest niezgodne z:
• art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (obowiązek badania możliwości, nie dochodu),
• art. 64 ustawy o pomocy społecznej (zwolnienia, gdy opłata zagraża podstawowym potrzebom),
• art. 7, 77 i 80 KPA (obowiązek ustalenia stanu faktycznego),
• wyrokiem NSA I OSK 2820/16 z 10.05.2017 r.,
• pismem MPiPS SPS 023 419/08.
Kryteria dochodowe stanowią jedynie limit maksymalny, a nie podstawę do automatycznego obciążania.
2. Prawidłowa procedura ustalania odpłatności
Krok 1 – art. 103 ust. 2: badanie możliwości
Jest to etap obowiązkowy i nadrzędny.
Należy ustalić:
• sytuację rodzinną,
• stan zdrowia,
• obciążenia finansowe,
• koszty utrzymania,
• realne warunki życia,
• zdolność do zaspokojenia podstawowych potrzeb.
Jeżeli z analizy możliwości wynika, że osoba nie jest w stanie zapłacić nic —
postępowanie kończy się na tym etapie.
Nie stosuje się żadnych kryteriów.
Krok 2 – zastosowanie kryteriów (tylko jeśli istnieją możliwości)
Jeżeli osoba może zapłacić określoną kwotę (np. 500 zł), dopiero wtedy stosuje się kryteria dochodowe, aby ustalić, czy OPS może obciążyć do tej kwoty.
Krok 3 – porównanie możliwości z kryteriami
• Jeżeli kryteria wskazują kwotę wyższą niż możliwości — obowiązuje kwota wynikająca z możliwości.
• Jeżeli kryteria wskazują kwotę niższą — obowiązuje kwota wynikająca z kryteriów.
• Jeżeli kryteria wskazują 0 zł — nie można obciążyć w ogóle.
Przykład:
możliwości = 500 zł
kryteria = 1200 zł
→ górna granica to 500 zł, nie 1200.
3. Najczęstsze naruszenie
W wielu OPS-ach stosuje się procedurę odwrotną:
• najpierw kryteria,
• potem ewentualne „zwolnienie”,
• bez badania możliwości,
• bez ustalenia stanu faktycznego,
• bez analizy sytuacji rodziny.
Praktyka ta jest sprzeczna z ustawą, orzecznictwem i zasadami postępowania administracyjnego.
Z wyrazami szacunku,
Michał Asman
