Druga runda korespondencji. Raport 04.03.2026, żądanie odpowiedzi punkt po punkcie i odmowa MRiPS. UD315 jako zasłona dymna
Michał Asman, 2026
Po pierwszej wymianie pism z MRiPS stało się jasne, że odpowiedź z 20 lutego nie odnosi się do żadnego z kluczowych problemów przedstawionych w raporcie z 21 stycznia. Dlatego przygotowałem drugą, rozszerzoną wersję raportu oraz wniosek o odpowiedź punkt po punkcie.
Odpowiedź z 27 marca była jeszcze bardziej wymowna: Ministerstwo odmówiło odpowiedzi, zasłaniając się projektem UD315. Ta druga runda korespondencji pokazuje, że państwo nie tylko milczy — ono unika odpowiedzialności.
Raport z 4 marca — rozszerzona diagnoza systemu
Drugi raport był znacznie szerszy niż pierwszy. Doprecyzowałem w nim kluczowe przepisy, wskazałem nowe przykłady nadużyć i pokazałem, że obecny system nie działa z powodu braku woli działania, a nie braku wiedzy.
W części prawnej omówiłem pięć fundamentów ignorowanych przez OPS-y i organy odwoławcze:
terytorialność prawa (art. 5),
zakaz obciążania wnuków i prawnuków (art. 61),
obowiązek zwolnienia, gdy opłata zagraża podstawowym potrzebom (art. 64), definicję „możliwości” z art. 103 ust. 2
oraz obowiązek ustalenia realiów życia osoby (art. 107).
W raporcie znalazły się również nowe przykłady nadużyć, w tym sprawa kobiety zmuszonej do sprzedaży mieszkania, którą OPS potraktował jako „dochód”. To przykład szczególnie jaskrawy, bo pokazuje niezrozumienie nie tylko art. 103 i 107, ale również art. 12 ustawy o pomocy społecznej.
Art. 12 — przepis, który OPS-y stosują nie tam, gdzie trzeba
Art. 12 brzmi:
„W przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową (…) można odmówić przyznania świadczenia.”
To przepis dotyczący świadczeń pieniężnych, a nie odpłatności za DPS.
Jego sens jest prosty:
- OPS może odmówić świadczenia nie dlatego, że ktoś ma dochód,
- ale dlatego, że posiada znaczny majątek, który pozwala mu samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację.
To wyjątek, a nie zasada.
Co oznacza „dysproporcja”
Dysproporcja występuje wtedy, gdy:
- ktoś deklaruje niski dochód,
- ale posiada znaczne zasoby finansowe,
- wartościowe przedmioty,
- nieruchomości,
- lub majątek, który realnie pozwala mu się utrzymać.
Przykład:
- dochód 0 zł,
- ale 300 000 zł oszczędności,
- albo dom wart 2 mln zł i trzy mieszkania na wynajem.
Wtedy OPS może powiedzieć:
„Masz środki, które pozwalają ci poradzić sobie samodzielnie.”
Co NIE jest dysproporcją
- posiadanie samochodu,
- posiadanie mieszkania, w którym się mieszka,
- posiadanie sprzętu RTV/AGD,
- posiadanie telefonu, komputera,
- posiadanie zwykłych oszczędności,
- posiadanie kredytu hipotecznego,
- posiadanie zadłużenia.
OPS nie może odmówić świadczenia tylko dlatego, że ktoś „ma mieszkanie” albo „ma auto”.
Art. 12 NIE dotyczy odpłatności za DPS
To kluczowe.
Art. 12 dotyczy wyłącznie:
- zasiłków,
- świadczeń pieniężnych.
Nie dotyczy:
- odpłatności za DPS,
- umów z art. 103 ust. 2,
- ustalania możliwości,
- postępowań wobec zstępnych.
OPS-y stosują go do DPS bezprawnie.
Art. 12 a osoby mieszkające za granicą
Art. 12 można stosować tylko wobec osób, które:
- są beneficjentami ustawy,
- czyli spełniają art. 5 (mieszkają i przebywają w Polsce).
Osoba mieszkająca za granicą:
- nie podlega art. 8,
- nie podlega art. 12,
- nie podlega kryteriom dochodowym,
- nie może mieć odmówionego świadczenia na podstawie majątku.
OPS nie może odmówić świadczenia osobie, która nie jest beneficjentem ustawy.
Najważniejsze: art. 12 nie pozwala OPS „karać” za majątek
Przepis mówi:
„można odmówić”
To oznacza:
- decyzja jest uznaniowa,
- OPS musi wykazać konkretną dysproporcję,
- OPS musi wykazać, że osoba może przezwyciężyć trudność,
- OPS musi wykazać, że majątek jest realnie dostępny.
Nie można odmówić świadczenia, bo:
- „ktoś ma mieszkanie”,
- „ktoś ma samochód”,
- „ktoś ma działkę, której nie da się sprzedać”,
- „ktoś ma majątek obciążony kredytem”.
Art. 8 ust. 13 — przepis, który OPS-y stosują nie tam, gdzie trzeba
W drugiej rundzie korespondencji konieczne było również wskazanie, że OPS-y nadużywają nie tylko art. 12, ale także art. 8 ust. 13.
Przepis brzmi:
„W przypadku uzyskiwania dochodu w walucie obcej, wysokość tego dochodu ustala się według średniego kursu NBP z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczenia z pomocy społecznej.”
To oznacza, że art. 8 ust. 13:
- dotyczy WYŁĄCZNIE świadczeń pieniężnych,
- dotyczy WYŁĄCZNIE przeliczania waluty,
- dotyczy WYŁĄCZNIE decyzji w sprawie świadczeń pieniężnych,
- nie ma żadnego zastosowania do art. 103 ust. 2,
- nie dotyczy osób mieszkających za granicą,
- nie może być podstawą ustalania odpłatności za DPS.
OPS-y nadużywają tego przepisu, przeliczając zagraniczne dochody na złotówki i traktując je jak podstawę do ustalenia odpłatności za DPS. To tworzy fikcyjny obraz sytuacji osoby zobowiązanej i prowadzi do decyzji sprzecznych z ustawą.
Sprzedaż mieszkania a odpłatność za DPS
W tym kontekście sprawa kobiety zmuszonej do sprzedaży mieszkania jest szczególnie wymowna.
Sprzedaż mieszkania nie jest podstawą do ustalenia odpłatności za DPS.
Art. 12 dotyczy wyłącznie świadczeń pieniężnych i nie ma zastosowania do art. 103 ust. 2.
Art. 8 ust. 13 dotyczy wyłącznie przeliczania waluty i również nie ma zastosowania do DPS.
OPS może badać tylko aktualną sytuację osoby, a nie jej historię majątkową.
Wobec osób mieszkających za granicą oba przepisy w ogóle nie obowiązują — nie są beneficjentami ustawy w rozumieniu art. 5.
A jeśli OPS twierdzi:
„sprzedał mieszkanie → ma płacić”, odpowiedź jest jednoznaczna:
Nie.
Nie ma podstawy prawnej.
To naruszenie art. 12, art. 8 ust. 13, art. 103 ust. 2, art. 107 i art. 5.
Taka decyzja jest nieważna z mocy prawa (art. 156 KPA).
W raporcie wskazałem również na konieczność zakazu obciążania osób chorych, bez dochodu i małoletnich oraz na model niemiecki jako wzór do implementacji.
Nadużycia systemowe — katalog, który się powtarza
W drugiej części raportu opisałem praktyki, które pojawiają się w całej Polsce: tworzenie fikcyjnego dochodu, sumowanie dochodów małżonków, doliczanie osób nieuprawnionych, wywiady telefoniczne zamiast środowiskowych, brak badania kosztów życia, automatyzm decyzji oraz formalizm SKO i WSA.
Raport pokazał również, że Ministerstwo od lat zna problem, ale nie wprowadza zmian, nie reaguje na nadużycia i utrzymuje nieprecyzyjne przepisy, co pozwala gminom przerzucać koszty na rodziny.
Wniosek do Premiera — żądanie odpowiedzi punkt po punkcie
Po otrzymaniu ogólnikowej odpowiedzi MRiPS z 20 lutego skierowałem do Prezesa Rady Ministrów wniosek o przekazanie sprawy do Ministerstwa z obowiązkiem udzielenia odpowiedzi na konkretne pytania.
Wniosek obejmował osiem obszarów:
terytorialność kosztów życia, obowiązek ustalenia realiów życia osoby za granicą, obowiązek badania możliwości, zakaz obciążania wnuków, obowiązek zwolnienia, porównanie Polska–Niemcy, problem niewiążących interpretacji MRiPS oraz wnioski legislacyjne.
Wniosek był precyzyjny, oparty na Konstytucji, KPA i orzecznictwie.
Odpowiedź MRiPS z 27 marca — odmowa odpowiedzi
Ministerstwo odmówiło odpowiedzi na wszystkie pytania. Nie odniosło się do art. 5, 61, 64, 103 i 107, nie odniosło się do nadużyć OPS, SKO i WSA, nie odniosło się do pisma SPS 023 419/08 ani do interpelacji śp. Izabeli Jarugi Nowackiej. Nie odniosło się do przykładów, analizy możliwości, problemu osób mieszkających za granicą ani do wniosków legislacyjnych.
UD315 jako zasłona dymna
Najbardziej wymowny fragment odpowiedzi dotyczył projektu UD315. Ministerstwo napisało, że projekt jest w konsultacjach, zawiera „pierwszy pakiet zmian”, a kolejne będą opracowywane. Problem polega na tym, że UD315 nie rozwiązuje żadnego z problemów opisanych w raporcie. Nie doprecyzowuje art. 5, 61 ani 64, nie definiuje „możliwości”, nie reguluje wywiadów za granicą, nie wprowadza zasady SPS 023 419/08, nie zamyka luk prawnych, nie chroni obywateli mieszkających za granicą i nie wprowadza nadzoru nad OPS i SKO.
UD315 pełni funkcję zasłony dymnej — pretekstu do odmowy odpowiedzi i narzędzia unikania odpowiedzialności.
Wniosek z drugiej rundy korespondencji
Druga runda korespondencji pokazuje jeszcze wyraźniej niż pierwsza, że państwo nie odpowiada na pytania obywatela, unika merytorycznej dyskusji i zastępuje odpowiedzi ogólnikami. Zamiast analizy — powtórzenie przepisów. Zamiast stanowiska — UD315. Obywatel działa zgodnie z prawem, a państwo nie.
Cały system — OPS → SKO → WSA → MRiPS — powiela błędy, nie bada faktów, nie chroni obywatela i nie reaguje na nadużycia.
Puenta
Druga runda korespondencji pokazuje coś fundamentalnego:
Jeżeli państwo nie potrafi odpowiedzieć na pytania obywatela, to nie obywatel ma problem — problem ma państwo.
Raporty, pisma i dokumenty nie pozostawiają wątpliwości: system wymaga pilnej, głębokiej reformy, a UD315 jej nie zapewnia.
